विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

( २९१ ) चिरात् बहुकालमभिव्याप्य निमज्जनं स्नानं प्रापुः प्राप्तवन्तः । गजंमार्गै रुद्धे सति वाजिना निस्तरणमार्गाभावात् तेऽश्वाश्चिरं स्नानावसरमवापुरिति भावः । लब्धानि प्राप्तानि तीरे नदीतटे तरुणां वृक्षाणां कण्टकानि यैस्तैः क्रमेलकैरुष्ट्रैः पुनस्तटिनी नदीक्षिताऽपि न दृष्टाऽपि न । उष्ट्राणां कण्टकप्रि- यत्वादत्र स्नानार्थं संध्यानमपि न दत्तमिति भावः । भाषा हाथियो के समूह से बाहर निकलने का रास्ता रुक जाने से घोड़ो ने चिरकाल तक नदी में स्नान किया । नदी के तट पर के वृक्षों के काँटे मिल जाने से ऊँटो ने नदी की ओर आंख उठा कर भी न ताका । अर्थात् सुन्दर जलाशय मिलने पर भी स्नान करने की अभिरुचि उनमें उत्पन्न न हुई । अस्मराद्द्विरददानवारिणा तस्य १ वारिनिधिराविलीकृतः । हन्त संततमदस्य विभ्रमानभ्रमुप्रियतमस्य दन्तिनः ॥१६॥ अन्वयः तस्य द्विरददानवारिणा आबिलीकृतः वारिनिधिः संततमदस्य अभ्रमु- प्रियतमस्य दन्तिनः विभ्रमान् हन्त ! अस्मरत् । व्याख्या तस्य विश्रमाङ्कदेवस्य द्वौ रदौ दन्तौ येषां ते द्विरदा गजाः 'दन्ती दन्तावलो हस्ती द्विरदोऽनेकपो द्विप.' इत्यमरः । तेषा दानवारि मदजलं 'गण्डः क्टो मदो दानम्' इत्यमरः । तेन गजमदजलेनाऽऽविलीकृत कलुषीकृतो वारिनिधिः समुद्रः सन्ततोऽविच्छिन्नो मदो यस्य तस्य निरन्तरनिस्सरन्मदजलस्याऽभ्रमुर्नामंरावत- गजस्याङ्गना 'ऐरावतोऽभ्रमातङ्गैरवणाऽभ्रमुवल्लभा' इत्यमरः । तस्याः प्रियतमोऽत्यन्तप्रियः पतिस्तस्य दन्तिन ऐरावतस्य विभ्रमान् विलासान् हन्तेति खेदेऽधुना तत्समीपे दैर्वरपहृतस्यैरावतस्याऽभावादस्मरत् सस्मार । अत्र सेनागज- सम्बन्धेन तत्सदृशैरावतस्मरणारस्मरणालङ्कारः । १ तेनेति पाठात्तस्येति पाठ साधुनर प्रतिभाति ।