विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

( २०७ ) किं करोषि निजयाथवा भुवा त्वं समस्तवसुधातलेश्वरः । केसरी१ वसति यत्र भूधरे तत्र याति मृगराजतामसौ ॥३८॥ अन्वयः अथवा समस्तवसुधातलेश्वरः त्वं निजया भुवा किं करोषि ।, यत्र भूधरे केसरी वसति तत्र असौ मृगराजतां याति । व्याख्या अथवेति पक्षान्तरे । समस्तस्य समग्रस्य वसुधातलेश्वस्य भूतलयस्येश्वरः प्रभुस्त्वं निजया स्वकीयया भुवा पृथिव्या राज्येनेत्यर्थः । किं करोषि किम्प्रयोजनं धारयसि । न किमपीत्यर्थः । यत्र यस्मिन्भूधरे पर्वते केसरी सिंहो 'सिंहो मृगेन्द्रः पञ्चास्यो हर्यक्षः केसरी हरिः' इत्यमरः। वसति गच्छति तत्र तस्मिन् स्थानेऽसौ सिंहो मृगराजतां मृगराजपदवीं याति प्राप्नोति । भाषा अथवा सम्पूर्ण पृथ्वी के स्वामी, तुमको अपनी पृथ्वी की अर्थात् राज्य की क्या परवाह है । शेर जिस पर्वत पर जा बैठता है वहीं वह मृगराजपद को प्राप्त कर लेता है । याति पुण्यफलपात्रतामसौ यां भुवं निवसि महाभट । सा कुपार्थिवकदर्थनोज्झिता त्वां पतिं हि लभते गुणोज्ज्वलम् ॥३६॥ अन्वयः हे महाभट ! (त्वं) यां भुवं निवसि असौ पुण्यफलपात्रतां याति हि, सा कुपार्थिवकदर्थनोज्झिता (या) गुणोज्ज्वलं त्वां पतिं लभते । व्याख्या हे महाभट ! हे महावीर ! त्वं यां भुवं पृथिवीं निवसि स्थितिं करोषि, असौ भूः पुण्यस्य सुकृतस्य फलानां सुखैश्वर्यसमृद्धीनां पात्रतां भाजनत्वं याति हि निश्चयेन प्राप्नोति । सा भूमिः कुपार्थिवस्य कुत्सितनृपस्य १ 'यं देशं श्रयते तमेव कुरुते बाहुप्रतापार्जितम्' इति कालिदासः ।