विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)
Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary
महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा
पृष्ठ 349, कुल 493 में से
संदर्भ में पढ़ें( ३५१ ) अन्वयः इयं भुवनत्रयस्य विभूषणं कन्या, एतत् विपुलं सिंहासनम्, अयं मम आत्मा । तत् इदं व्यस्तम् अथवा समस्तं गृहाण । मम पुण्यैः यशः- पताका प्रणयम् एतु । व्याख्या इयं पुरतो दृश्यमाना भुवनानां लोकानां त्रयं तस्य त्रिभुवनस्य विभूषण- मलङ्कारः कन्या ममात्मजा, एतदग्रे वर्तमानं विपुलं विशालं सिंहासनं राज्या- धिष्ठातृसमुपवेशनस्थानं, अयं प्रत्यक्षदृश्यो मम मदीय आत्मा शरीरावच्छिन्न आत्मा । तदिदं पूर्वोक्तं वस्तुजातं व्यस्तमेकैकमथवा पक्षान्तरे समस्तं सर्वं मिलितं गृहाण स्ववशमानय । मम पुण्यैश्शुभकर्मजन्यादृष्टराशिभिर्यशःपताका मम कीर्तिवैजयन्ती 'पताका वैजयन्ती स्यात्केतनं ध्वजमस्त्रियाम्' इत्यमरः । प्रणयमेतु स्फुरतु । भाषा तीनों लोकों की विभूषणस्वरूप यह मेरी लड़की, यह विशाल राजसिंहासन और यह इस शरीर से आवृत्त मेरी आत्मा, इन सब वस्तुओ या एक एक करके अथवा इन सभी वस्तुओ का इकट्ठा ही आप स्वीकार करें । मेरे पुण्यों से मेरी कीर्तिपताका प्रसन्नता पूर्वक फहराती रहे । अर्थात् मेरे पुण्यो से आपके सम्बन्ध से मेरा यश चिरस्थायी हो । कन्यान्तःपुरधान्नि धैर्यनिधिना माधुर्यधुर्यैः पदै रित्यादि द्रविड़ेश्वरेण निविड़प्रेम्णा मुहुर्व्याहृतः । चोलीनां कुटिलासु कुन्तललतादोलासु लोलां दृशं देवः सोऽथ विनोदयन्मुदमगाच्चालुक्यविद्याधरः ॥८६॥ अन्वयः अथ कन्यान्तःपुरधान्नि धैर्यनिधिना द्रविड़ेश्वरेण माधुर्यधुर्यैः पदैः इत्यादि निविड़प्रेम्णा मुहुः व्याहृतः सः चालुक्यविद्याधरः देवः चोलीनां कुटिलासु कुन्तललतादोलासु लोलां दृशं विनोदयन् मुदम् अगात् ।