विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

( ३२ ) वाक्यार्थं परामृशन् तच्छब्देन सह नित्यसाकाङ्क्षत्वात् 'स्वामिन् स सर्वोऽ- पी'त्यादि-त्रिचत्वारिंशत्तमे पद्ये तच्छब्देन सहाऽन्वेति ।) व्याख्या यद्यैरावणनाम्नो वारणस्येन्द्रहस्तिन 'ऐरावतोऽभ्रमातङ्गैरवाणामुवल्लभा' इत्यमरः । साम्राज्यलक्ष्म्या सार्वभौमश्रियो जयसूचक तोरण बहिर्द्वार तस्याऽऽभा कान्तिरिवाऽऽभा यस्य तत्तस्मिन् दन्तद्वये रदनयुग्मे 'रदना दशना दन्ता रदा' इत्यमरः । मदाम्बुसङ्गान्मदजलसंसर्गान्मिलिता समागताऽलिमाला भ्रमर- पङ्क्तिर्वन्दनमालिकेव चूताशोकादिपत्रमालेव' वन्दनवार इति लोके प्रसिद्धा । आस्ते शोभते—स सर्व एव त्वत्पादसेवारजसां प्रभाव इत्यग्रिमेण श्लोकेनाऽन्वयः । आम्राऽशोकपल्लवं सग्रथिता माला मङ्गलकार्येषु द्वारोपरि निबध्यते । दन्तद्वये विजयतोरणसाम्यादलिमालिकायाश्च वन्दनमालिकासाम्यादुपमा । भाषा यह जो (मेरे) ऐरावण नामक हाथी के, सब भुवनो की विजय श्री के बाहरी फाटक के समान शोभा देने वाले दोनो दातो पर, मदजल के चून से एकत्रित भौंरे बन्दनवार से दिखाई देते है (वह आपकी चरण सेवा की धूलि का ही प्रभाव है) इसका ४३ वें श्लोक से सम्बन्ध है । यदातपत्रं मम नेत्रपद्म-सहस्रलोलालिकदम्बनीलम् । कुरङ्गनाभीतितकप्रतिष्ठां मुखे समारोहति राजलक्ष्म्याः ॥४१॥ अन्वयः यत् मम नेत्रपद्मसहस्रलोलालिकदम्बनीलम् आतपत्रं राजलक्ष्म्याः मुखे कुरङ्गनाभीतिलकप्रतिष्ठा समारोहति (स त्वत्पादसेवारजसा प्रभाव इत्य- ग्रिमेण श्लोकेनाऽन्वितम्) । व्याख्या यच्छब्दो वाक्यार्थपरामर्शकः । मम मदीय नेत्राण्येव नयनान्येव पद्मानि कमलानि तेषां सहस्रमिन्द्रस्य सहस्राक्षत्वात् । तस्मिन्येsलोलालीना चञ्चल- भ्रमराणां लोलालित्वेनाध्यवसितकृष्णवर्णकनीनिकाना च कदम्ब समूहस्तद्वन्नील, आतपत्रञ्छातृ राजलक्ष्म्या राज्यशियो मुखे वकत्रे कुरङ्कनाभी कस्तूरी तस्या स्तिलवस्य भालनूषणाङ्गविशेषस्य प्रतिष्ठां स्थितिसमतां समारोहति प्राप्नोति ।