विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

चतुर्थोऽङ्कः । ९७ (उपविश्योपविश्य। अञ्जलिं बध्वा।) नीलकण्ठ ममोत्कण्ठा वनेऽस्मिन्वनितातया। दीर्घापाङ्गा सितापाङ्ग दृष्टा दृष्टिक्षमा भवेत् ॥ २१ ॥ (परिक्रम्या विलोक्य।) कथमदत्त्वैव प्रतिवचनं नर्तितुं प्रवृत्तः। किं नु खलु हर्षकारणमस्य। (विचिन्त्य।) आं, ज्ञातम्। मृदुपवनविभिन्नो मन्मथायो विनाशा- द्घनरुचिरकलापो निःसपत्नोऽस्य जातः। रतिविगलितबन्धे केशहस्ते सुकेश्याः सति कुसुमसनाथे किं करोत्येष बर्ही ॥ २२ ॥ भवतु। परव्यसनमुखिनं न पुनरेनं पृच्छामि। (द्विपदिकया दिशो- ऽवलोक्य।) अये, इयमातपात्ययेपुषितमदा जम्बूविटपमध्यास्ते परभृता। विहङ्गेषु पण्डितैषा जातिः। यावदेनां पृच्छामि। मता। अथ वने भ्रमन्तः इत्यपि क्वचित्पाठः। निशामय शृणु। पदान्तरे - न दृष्टेयं मां त्वाम्। अथ वने भ्रमन्तः। मां प्रति तामावहयेदर्थे। बदनतायुपदर्शने तृतीया ॥ * ॥ उपविश्योपविश्येत्यादि उपविश्य गतिविशेषः तालविशेषो वा। प्रमाणं च भरतः - विरामात्तुङ्गमूर्ध्वपुष्यं च चचरी इति। यथा- । ।।।।।।। अञ्जलिं बद्ध्वा। यदुक्तम् - पताका हस्तद्वयेो यो यदाऽङ्गुल्यैर्जताः संयुता नताश्चाग्रतस्तदाऽञ्जलिः स्यात्। तस्याङ्गे स्यो कृतिश्च विधीयते । डा नीलकण्ठेत्यादि। हे अपकृष्टपक्षज दृष्टा स्यात्। अस्मिन्वने दीर्घापाङ्गाऽऽयतेक्षणा । वि० । प० तव ऽथ न० । वि० वि० । वि० वि० । २ ई । ऽई वि० म व । त म० र ॥ ऽ० न दृष्टाऽपि वि० न व न । २६९ न ५०६ । ५०९ न ज । २६ । । त य व म १ ९५ ४ ० । २९१ मृदुपवनवि० । ६० वि० ५ म ६ । ६० ५ ६ १' ५ ५ २४ १ : ४ २५६ ६६० ५। ६५ १ ६२ २१५ ३ ५ ० १ ५ २५ ३ । १ ६६०५ ३ ५ ग य० क्री व०य०ि २ प० ५ कुरू वा सम०प०य० क । २९९०५ । २ २९ वि०५० व ०८ २ प० क० ५ ६९१ ५ ६० ५ ०५ इत्येष इ०प क इ० व ०५५०॥ त० ५ ०पु०३० प०३०। क ९०५