विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

... ... प्रथमोऽङ्कः। वीराङ्गेद (...) (नेपथ्ये।) अज्जा, परित्ताअव परित्ताअव। जो सुरपक्खवादी, जस्स वा अभअरक्खो गई अत्थि। सूत्रधारः—(कर्णं दत्त्वा।) अये, किं नु खलु मयि विज्ञापनव्य- ग्रम्भावे गीतीरशामिवाकाशे शब्दः श्रूयते। मत्तानां कुसुमरसेन षट्पदानां शब्दोऽयं परभृतनाद एष धीरः। आकाशे सुरगणसेविते समन्ता- त्किं नार्यैः कलमधुराक्षरं प्रगीतम् ॥ ३ ॥ १ आर्याः, परित्रायध्वं परित्रायध्वम्। यः सुरपक्षपाती, यस्य वा भयार्तेषु गतिरस्ति। नेपथ्ये। अज्जा इति। आर्याः परित्रायध्वं परित्रायध्वम्। यः सुरपक्षपाती यस्य वाभयरक्षकः शक्तिरस्ति। अत्र कपिञ्जलविद्यापिङ्गु- द्विगुपदपदपाठाः प्राकृतद्विगुपदसमत्वात् पूर्वस्थितीनियमस्य ह्ययुक्त- ताऽनया। अत्रदमप्यदम्। इति कृतं हि चेतिपुण्युच्यते। तद्यथा—कृच्छ्रेणैवं भव विद्धिपुन्यं धन्यं वावापरम्। इतीदृशस्य द्वित्रिगुणपाठस्य अथापदक्षत्रे दृश्यते यथाऽपि परित्राणदं द्विपदमप्युत्प्रेक्ष्यास्माद्भावतारप्रत्ययात् ॥ इत्यादि- प्रसिद्धेती भावद्वयम् तु यस्य न दृश्यते यत्र यत्र परप्रस्तुतत्वे सा पृथक् स्थितेति यत्र द्वित्वमेकं तेन त्वामुपनयम्। इति द्रष्टव्यात्। यथात्रैव द्वित्वेनैकेन आख्यातं तद्दर्शितं इत्यनेन कृतार्थनया इति दर्शितं तस्यैकं तस्यैव नव रहस्यतत्वप्रीतिः ॥ यस्सा नामिशायाः परं तस्यैव च तस्यैवार्थे कविभिः। यथा न्याय्यं कर्तुमुद्यतस्य ख्याता रीतिरुचिता। यद्यपि च न न व्यर्थं तस्याश्चिकित्सामुक्ता नाप्युक्तमेव। यद्यप्यर्थाद्यतः। साक्षात्समुद्धृतः। रक्षणे बहु यत्नपरा विद्धं चापि तद्युक्तं चापि तद्गतमिति वा युक्तं न युक्तं वा तद्दर्शयितुं युक्तं स्यात् सर्वथा न चे- त्किञ्चित् तद्दर्शनीयं चेदिति चोक्तं साध्यसाधनताम् ॥