विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० भू० ॥ ४ ॥ प्र० सं० अ० ५

रेषु ये भविष्या महीपते ॥ ८ ॥ तस्योपरिधिरप्यस्तावदेव प्रमाणतः ॥ स्वर्लोके वसतिस्तत्र प्रायशः पुण्यकर्मणाम् ॥ ९ ॥ सोमपानां च देवानां
शक्रादीनां महीपते ॥ महर्लोकस्थितिस्त्वियं देवतानां महात्मनाम् ॥ १० ॥ विनिवृत्ताधिकाराणां सिद्धानां नृपसत्तम ॥ तस्योपरिधिरप्यस्तावदेव
प्रमाणतः ॥ ११ ॥ जनलोकः स्थितिश्चियं गवां पार्थिवसत्तम ॥ तिष्ठन्ति ब्रह्मणो रात्र्यां यत्र जीवाः समन्ततः ॥ १२ ॥ तस्योपरिधिरप्यस्तावदेव
प्रमाणतः ॥ तपोलोकः स्थितिश्चियं प्राणेशानां महात्मनाम् ॥ १३ ॥ तस्योपरिधिरप्यस्तावदेव प्रमाणतः ॥ सत्यलोकः स्थितिरियं ब्रह्मणः
परमेष्ठिनः ॥ १४ ॥ इत्येते कथिताः सप्त तव लोका महात्मनाम् ॥ एतावानेव सवितुर्विवरन्ति मरीचयः ॥ १५ ॥ एतेषु लोकसंज्ञाक्ता
तस्मादेव मनीषिभिः ॥ तस्योपरिधिरप्यस्तावदेव प्रमाणतः ॥ १६ ॥ स्थानं रुद्रस्य कथितं रुद्रतेजोविराजितम् ॥ ब्रह्मलोकोपरिह्याशु
रुद्रलोको महत्तमः ॥ १७ ॥ योजनानां सहस्राणि पञ्चभिश्चिनिर्बिडं मतम् ॥ आदित्यमन्दिरं प्रोक्तं यदेतद्दिवि दृश्यते ॥ १८ ॥ यदेतद्दृश्यते नीलं
तमस्तत्पृथिवीपते ॥ तमसस्तु परं पारे रुद्रलोकः स्वयं प्रभो ॥ १९ ॥ रुद्रत्वं समनुप्राप्तस्तत्र भक्तैर्महानहम् ॥ क्रीडन्नास्ते महादेवः सपत्नीको
वृषध्वजः ॥ २० ॥ तस्योपरिधिरप्यस्तावदेव प्रमाणतः ॥ अगम्यस्सर्वदेवानां विष्णुलोकः प्रकीर्त्तितः ॥ २१ ॥ तस्योपरिगदाह्लाण्डः
काञ्चनो दीप्तिसंयुतः ॥ भुवर्लोके तु वसतिर्वामनस्य महात्मनः ॥ २२ ॥ स्वर्लोके वसतिर्विष्णोर्वैकुण्ठस्य महात्मनः ॥ नृवराहस्य वसतिर्मह
र्लोके प्रकीर्त्तिता ॥ २३ ॥ नृसिंहस्य तथा प्रोक्ता जनलोके महात्मनः ॥ त्रिविक्रमस्य वसतिस्तपोलोके प्रकीर्त्तिता ॥ २४ ॥ लोकाः सन्तानका
नाम सत्यलोके प्रकीर्त्तिताः ॥ एतेषु देवं पश्यन्ति देवाः सेन्द्रपुरोगमाः ॥ २५ ॥ तपसा महता राजन भक्ताश्च मततं प्रभुम् ॥ रुद्रस्थानोपारिह्याद्यु
विष्णोः स्थानं मयोदितम् ॥ २६ ॥ न कश्चिद्देवं शक्नोति द्रष्टुं देववरं हरिम् ॥ न तत्र सूर्यस्तपति चन्द्रमा न विराजते ॥ २७ ॥ तेजसा तस्य
देवस्य स तु देशो विराजते ॥ तस्योपरिह्याण्डामध्य यावदन्तं महीपते ॥ २८ ॥ प्रोक्तं वाङ्मनसान्यत्य तत्र मानं निबोध मे ॥ योजनानां च
षट्कोट्यास्त्रिंशच्च नियुतान्यथ ॥ २९ ॥ एतावच्चैवं भूतानां वसतिः परिकीर्त्तिता ॥ एतावदेव चन्द्रम्य तलमुक्तं ममंत्रतः ॥ ३० ॥ एतुषु देवं
पश्यन्ति देवाः सेन्द्रपुरोगमाः ॥ तपसा महता राजन भक्ताश्च मततं प्रभुम् ॥ ३१ ॥ बाह्येतोऽण्डं दशगुणं त्विद्भिन्नु परिवाग्निम् ॥ आपो
दशगुणेनैव बाह्यतस्तेजसा वृताः ॥ ३२ ॥ तेजोगुणेनैव वायुतः पवेनंतं च ॥ वायुर्दशगुणेनैव गगनंत तथायुतः ॥ ३३ ॥ आकाशं च दशग्रनं

---

१- 'एतावदेव' इति ख० ।

॥ ४ ॥