विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥ ३०२ ॥

आयुधानां तु संसर्गो यथा न स्यात्परस्परम् ॥ २८ ॥ तथा तु कल्पना कार्या गोयानां भृगुनन्दन ॥ मेचकैश्चः परानीकं संहतैरेव भेद्यते ॥ २९॥ मन्दसारपरावेपि कर्तव्या संहता तथा ॥ स्वेच्छया कल्पयेद्व्यूहं ज्ञात्वा वारिपुकारितम् ॥ ३० ॥ व्यूहे भेदं न वै कुर्याद्रिपुव्यूहस्य पार्थिवः ॥ गजस्य देया ग्वश्या चत्वारस्तु रथा द्विजा ॥ ३१॥ गजस्य वाश्वश्चत्वारोऽश्वस्य तस्य च वाजिनः ॥ वाजिभिश्च समास्तत्र धन्विनः परिकीर्तिताः ॥३२॥ पुरस्ता द्वाजिनां देया द्वेयाङ्गलङ्गु धन्विनः ॥ धन्विनामस्तु चामार्थं रथांस्तद्वद् योजयेत् ॥ ३३॥ रथानां कुञ्जराश्चाथ दातव्याः पृथिवीक्षिता ॥ पदातिकु अरश्वानां कर्म कार्यं प्रयत्नतः ॥३४॥ अश्वाश्चित्वा यो वाहे चात्मानं वमेश्वरः ॥ स संप्राम नरकं याति स्वकृतेनापि कर्मणा ॥ ३५ ॥ शूराः प्रमुखतो देया न देया भीरवः क्वचित् ॥ शूरानाञ्च सुवन्तो दत्त्वा स्कन्धात्समप्रदेशिनम् ॥ ३६॥ कर्तव्यं भीरुसंघेन शत्रुविद्रावकारकम् ॥ दास्यन्ति युग्मतातु विद्रुता भीरवः पुरः ॥ ३७ ॥ प्रोत्साहयन्ते वरणी भीरुःशूरान्पुनः स्थिताः ॥ प्राच्याः शूकनासार्थं ये च जिह्वालोपा नराः ॥ ३८ ॥ संहतयुद्धज्ञाश्चैव कोसताः कलहोत्तियाः ॥ नियंतं दृढेश्च हस्त्याश्च शूरा ज्ञेयाश्च कासिनः ॥ ३९ ॥ दाक्षिणात्याश्च विज्ञेयाः कुशलाः खड्गवर्मिणः ॥ वङ्गला बान्धिनो ज्ञेयाः पर्वतीयास्तथैव च ॥ ४० ॥ पाषाणयुद्धकुशलास्तथा पर्वतवासिनः ॥ पांचालाः शूरसेनाश्च रथेषु कुशला नराः ॥ ४१ ॥ काम्बोजा ये च गांधाराः कुशलास्ते हयेषु च ॥ प्राशशक्त्या तथा म्लेंच्छा विज्ञेयाः पाशयोथिनः ॥ ४२ ॥ अङ्गा वङ्गा कलिङ्गाश्च ज्ञेया मातङ्गयोधि नः ॥ आहतानां हतानां च गवांनयनविक्रिया ॥ ४३ ॥ भेदनं संहतानां च कर्मैणां चर्म कीर्तितम् ॥ ४६ ॥ आयुधालयनं चैव पत्तिकर्म विधीयते ॥ ॥ ४४ ॥ रिपूणां भेदकमानां गवांस्थस्य तु रक्षणम् ॥ भेदनं संहतानां च कर्मैणां चर्म कीर्तितम् ॥ ४५ ॥ विमुशीकरणं युद्धे धन्विनां च तथो च्यते ॥ ४७ ॥ वाजिभिः क्रियते शूरैर्मित्राणामपि संहतिः ॥ ४६ ॥ सुरापसरण वापतसार्वविध्यस्य तथोच्यते ॥ त्रास्ते रिपुसैन्यानां रथकर्म तथोच्य ते ॥ ४७ ॥ प्राकारगोपुरगृहाहनमंगश्च मार्गव ॥ गजानां कर्म निर्दिष्टं युद्धसंहे तथा परैः ॥ ४८ ॥ प्रतिसूर्यविषमलेया रथाश्वस्य तथा समा ॥ शर्मोद्गमा च नागानां युद्धेऽभिमुखदहता ॥ ४९ ॥ एवं विरचितव्यूहः कृतदृष्टिविभाकरः ॥ तथाद्युलोकमहेशो वा दिकपालवृषमारुताः ॥ ५० ॥ योधातुरेजयस्सर्वान्प्रशमोग्रोपवादनतः ॥ भोगायतिश्च विजये स्वगेर्यातिहेतस्य च ॥ ५१ ॥ धन्यानि तु निमित्तानि वदन्ति विजयं द्विज ॥ स्पन्दनं सुप्रगावाणां शुभस्वप्ननिदर्शनम् ॥ ५२ ॥ निमित्तं च गजाश्वस्य सर्वतो दृश्यते शुभम् ॥ शकुना मङ्गलाश्चैव दृश्यन्ते हि मनोज्ञ्गुणाः ॥ ५३ ॥ विपरीतसरीपर्पन्तुः स्यूयन्तिनान्यथा ॥ भवन्तोऽपि कुले जाताः सर्वशास्त्रविशारदाः ॥ ५४ ॥ गान्धर्वे च परा नित्यं

द्वि० वं० अ० १७७ ॥३०२॥