विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध०
॥४४०॥

तृ० खं०
अ० ३१६

सर्वेषामेव दानानामन्नदानं विशिष्यते ॥ अन्नदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति ॥१॥ नात्र पात्रपरीक्षा स्यान्न कालनियमास्तथा ॥ न च देशः परीक्ष्योऽन्नं देयमन्नं सदैव तत्॥२॥ अभूभ्यश्चापथेभ्यश्च पतितेभ्यस्तथैव च ॥ कृमिकीटपतङ्गानां देयमन्नं सदैव तु ॥३॥ अन्नं हि जीवितं लोके प्राणाश्चान्नेनिनबन्धनाः ॥ अन्नदः प्राणदो लोके सर्वदश्च तथान्नदः ॥ ४॥ भुक्त्वा तथा च यस्यान्नं सन्तः स्याद्द्विजोत्तमाः ॥ ज्ञातव्यं ब्राह्मणश्रेष्ठा यस्यान्नं तस्य सन्ततिः॥५॥ दातव्यं सर्ववर्णेष्यो भोक्तव्यं ब्राह्मणस्य च ॥ यस्यत्वेनोदरेस्थन्त ब्राह्मणे म्रियते द्विजाः ॥६॥ तान्तु योनिमवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥ भक्ष्यद्भिः स्वर्गमाप्नोति शक्रलोकन्तु भोज्यद्भिः ॥ ७॥ लेह्यद्भिर्वासवं लोके वसूनमपि चोष्यद्भिः ॥ वरुणं लोकमवाप्नोति तथा पानप्रदो नरः ॥ ८ ॥ पानकानि सुगन्धीनि शीतलानि प्रपच्छतः ॥ सर्वकामसमृद्धः स्यान्नात्र कार्या विचारणा ॥ ९ ॥ परमान्नप्रदानेन तृप्तिर्भवति शाश्वती ॥ पिपासमानो म्रियते गवां लोके महीयते ॥१०॥ यो दद्यादपारिक्लिष्टमन्नमन्वानि वर्तते ॥ श्रान्तायादृष्टपूर्वाय तस्य पुण्य फलं महत् ॥ ११ ॥ सहस्रपरिवेष्टुन्तु नरकं स न गच्छति ॥ विमानैनानार्कवर्णन स्वर्गलोके महीयते ॥ १२॥ अपहन्यात्तथा विप्रा एकस्यार्त्तस्य यत्क्षुधा ॥ तेनासौ कर्मणा प्रेत्य महत्फलमुपाश्नुते॥ १३॥ गवादिदत्तन्नं लोके यश्वास्त्य दयितं गृहे ॥ तत्तद्वणवते देयं तद्द्वाक्यमियच्छता ॥ १४ ॥ दानान्यनेकानि फलञ्च तेषां बहुप्रकारं पुरुषः समीक्ष्य ॥ श्रद्धान्वितो ब्राह्मणसात्तु कुर्याद्यत्तद्देवात्ममना नृलोके ॥ १५ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृ० खण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे मुनीन्प्रति हंसगीतास्वन्नदानप्रशंसा नाम पञ्चदशाधिकत्रिशततमोऽध्यायः ॥ ३१५ ॥ ॥ ऋषय ऊचुः ॥ कस्य दानस्य कः पात्रं तद्वदस्व महामते ॥ कस्मिन्देशे तथा काले किञ्चिद् दत्तं महाफलम् ॥ १ ॥ ॥ हंस उवाच ॥ ॥ न दानं यशसे दद्यान्नदद्यात्प्रोपकारिणे ॥ न नृत्यगीतशीलेभ्यो नास्तिकेभ्यश्च धार्मिकः ॥ २ ॥ पापशीले न दातव्यं कदाचिदपि किञ्चन ॥ पापशीले तु यदत्तं तद्दातुरदोषमावहेत् ॥ ३ ॥ धनदस्तेन पापेन शीघ्रमेव युज्यते ॥ तस्मात्प्राप्य धनं पुण्यं पुण्यशीलं समाचरेत् ॥ ४ ॥ धनदस्तेन पुण्येन योगमाप्नोत्यसंशयम् ॥ अन्नदानेन कर्तव्यं पात्रवेक्षणमप्यपि ॥ ५ ॥ अन्नं सर्वत्र दातव्यं धर्मकामेन वै द्विजाः ॥ सदोषोपि तु निर्दोष सगुणोतिगुणावहम् ॥ ६ ॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन देयमन्नं सदैव तु ॥ विद्याध्ययनसक्तानामन्नदानं महाफलम् ॥ ७ ॥ शुभानामप्यथाऽन्वेषां कर्मणां द्विजपुङ्गवाः ॥ यथाश्रमुपयुञ्जानो नरः कर्माणि साधयेत् ॥ ८ ॥ कर्म साधयतः पुण्यमन्नदाता तथाऽश्नुते ॥ दत्त्वा नृपतिभीतानां धनिनाञ्च तथा धनम् ॥ ९ ॥ तस्कराम्भ्यश्च भीतानां फलमक्षयमश्नुते ॥ दियक्षता तथा दत्तं व्यसने हेतुमिच्छता ॥ १० ॥ दुःखान्वितानां दीना

॥४४०॥