भारतकोश
याज्ञवल्क्य स्मृति (मिताक्षरा टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

याज्ञवल्क्य स्मृति (मिताक्षरा टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Yajnavalkya Smriti with Mitakshara Tika & Hindi Commentary

महर्षि याज्ञवल्क्य द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished782 पृष्ठ

पृष्ठ 165, कुल 782 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 165

आचाराध्यायः १०६ मनुस्मरणात् । तथा आ तृप्तेः पवित्राणि पुरुषसूक्तपावमानीप्रभृतीनि जप्त्वा तृप्तान् ज्ञात्वा पूर्वोक्तं जपं च सब्याहृतिकमित्युक्तं जपेत् ॥ २४० ॥ भाषा—जो अन्न ( भोजन ) और हविष्य ब्राह्मणों को रुचे उसे (क्रोध का अवसर आने पर भी ) क्रोधरहित एवं धैर्ययुक्त होकर देना चाहिए । जब तक वे तृप्त न हो जाय तब तक (पुरुष सूक्त पावमानी इत्यादि का) जप करे और ( वे तृप्तिपूर्वक भोजन कर ले तो ) व्याहृतियों सहित पूर्वोक्त जप करे ॥ २४० ॥ अन्नमादाय तृप्ताः स्थ शेषं चैवानुमान्य च । तदन्नं १विकीरेद्भूमौ दद्याच्चापः सकृत्सकृत् ॥ २४१ ॥ अनन्तरं सर्व २मन्नमादाय ‘तृप्ताः स्थ’ इति तान्पृष्ट्वा ‘तृप्ताः स्म’ इति तैरुक्तः ‘शेषमप्यस्ति किं क्रियताम्’ इति पृष्ट्वा ‘इष्टैः सतोषभुज्यताम्’ इत्य- भ्युपगम्य तदन्नं पितृस्थानब्राह्मणस्य पुरस्तादुच्छिष्टसंनिधौ दक्षिणाग्रदर्भान्तरि- तायां भूमौ तिलोदकप्रक्षेपपूर्वकं—‘ये अग्निदग्धा’ इत्यनयर्चा निक्षिप्य पुन- स्तिलोदकं प्रक्षिपेत् । तदनन्तरं ब्राह्मणहस्तेषु पिण्डप्रदानम्–गण्डूषार्थं सकृत्स- कृदपो दद्यात् ॥ २४१ ॥ भाषा—तब सभी अन्न लेकर (उन ब्राह्मणों से) ‘आप लोग तृप्त हुए’ ऐसा पूछकर (‘हम तृप्त हैं, ऐसा उत्तर पाने पर), शेष के विषय में भी इसी प्रकार आज्ञा लेकर (‘जो शेष बचा है उसे क्या करें’ ऐसा पूछने पर ‘प्रियजनों के साथ ग्रहण करो’ ऐसी आज्ञा लेकर) उस अन्न को पृथिवी पर गिरा दे और (ब्राह्मणों के हाथों पर) थोड़ा थोड़ा जल गिरावै ॥ २४१ ॥ सर्वमन्नमुपादाय सतिलं दक्षिणामुखः । उच्छिष्टसंनिधौ पिण्डान्दद्याद्वै पितृयज्ञवत् ॥ २४२ ॥ पिण्डपितृयज्ञकल्पातिदेशेन चहश्रपणसद्भावे अग्नौकरणशिष्टचरुशेषेण सह सर्वमन्नमुपादायाग्निसंनिधौ पिण्डान्दद्यात् । तदभावे ब्राह्मणार्थं ४कृतमन्नं सर्वमुपादाय सतिलं तिलमिश्रं दक्षिणामुख उच्छिष्टसंनिधौ पिण्डपितृयज्ञकल्पेन पिण्डान्दद्यात् ॥ २४२ ॥ भाषा—तब तिल के साथ सभी अन्न लेकर दक्षिण की ओर मुख करके उच्छिष्ट के निकट पिण्डपितृयज्ञ के समान ही पिण्डा देवे ॥ २४२ ॥ १. प्रकिरेत् । २. सार्ववर्णिकमन्न । ३. दद्याद्धि । ४. सार्ववर्णिकम- न्नमुपादाय ।