याज्ञवल्क्य स्मृति (मिताक्षरा टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Here is the Devanagari text transcribed line by line from the image:

११४ याज्ञवल्क्यस्मृतिः उपतिष्ठतामक्षय्यस्थाने विप्रविसर्जने । अभिरम्यतामिति वदेद्ब्रूयुस्तेऽभिरताः स्म ह ॥ २५२ ॥ किंञ्च, यदुक्तं ( आ० २४३)—'स्वस्तिवाच्यं ततः कुर्यादक्षय्योदकमेव च' इति तत्राक्षय्यस्थान उपतिष्ठतामिति वदेत् । विप्रविसर्जने कर्तव्ये 'वाजे वाजे' इति जपामन्तरं 'दर्भान्वारम्भेण अभिरम्यताम्' इति ब्रूयात् । ते च 'अभिरताः स्मः' इति ब्रूयुः । ह इति प्रसिद्धौ । शेषं पूर्ववदिति यावत् । एतच्च मध्याह्ने कर्तव्यम्, तथाह देवलः—'पूर्वाह्णे दैविकं कर्म अपराह्ने तु पैतृकम् । एकोद्दिष्टं तु मध्याह्ने प्रातर्वृद्धिनिमित्तकम् ॥' इति । 'भुञ्जीत पितृसेवितम्' ( आ० २४९ ) इत्येकोद्दिष्टविशेषे निषेधो दृश्यते—'नवश्राद्धेषु यच्छिष्टं गृहे पर्युषितं च यत् । दंपत्योर्भुक्तशिष्टं च न भुञ्जीत कदाचन ॥' इति$^१$। नवश्राद्धं च दर्शितम्— 'प्रथमेऽह्नि तृतीयेऽह्नि पञ्चमे सप्तमे तथा। नवमैकादशे चैव तन्नवश्राद्धमुच्यते ॥' इति ॥ २५२॥ भाषा—अक्षय्योदक के समय उपतिष्ठताम् ( 'आप लोग बैठे' ) ऐसा कहें । ब्राह्मणों के विसर्जन के समय 'अभिरम्यताम्' ( 'आप लोग आनन्दित हों ) कहे । वे ( ब्राह्मण ) भी हम आनन्दित हुए' ( अभिरताः' ) कहें ॥ २५२ ॥ सपिण्डीकरणमाह— गन्धोदकतिलैर्युक्तं कुर्यात्पात्रचतुष्टयम् । अर्ध्यार्थं पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं प्रसेचयेत् ॥ २५३ ॥ ये समाना इति द्वाभ्यां शेषं पूर्ववदाचरेत् । एतत्सपिण्डीकरणमेकोद्दिष्टं स्त्रिया अपि ॥ २५४ ॥ गन्धोदकतिलैर्युक्तं पात्रचतुष्टयं अर्घ्यसिद्धयर्थं पूर्वोक्तविधिना कुर्यात् । तिलैर्युक्तं पात्रचतुष्टयमिति वदता पितृवर्गे चत्वारो ब्राह्मणा दर्शिताः । वैश्वदेवे द्वौ स्थितावेव । अत्र प्रेतपात्रोदकं किंचिदवशेषं त्रिधा विभज्य पितृपात्रेषु सेच- येत् 'ये समानाः समनसः' इति द्वाभ्यां मन्त्राभ्याम् । शेषं विश्वेदेवावाहना- दिविसर्जनान्तं पूर्ववत्पार्वणवदाचरेत् । प्रेतार्थ्यपात्रावशिष्टोदकेन प्रेतस्थान- ब्राह्मणहस्तेऽर्घ्यं दत्त्वा शेषमेकोद्दिष्टवत्समापयेत् । पिण्डेषु त्रिषु पार्वणवदेव । एतत्सपिण्डीकरणमनन्तरोक्तमेकोद्दिष्टं च ततः प्रागुक्तं स्त्रिया अपि मातुरपि कर्तव्यम् । एवं वदता पार्वणे मातृश्राद्धं पृथक्कर्तव्यमित्युक्तं भवति । अत्र 'प्रेत'शब्दं पितुः प्रपितामहविषयं केचिद्वर्णयन्ति, तस्य त्रिष्वन्तर्भावेन सपिण्डी- करणोत्तरकालं पिण्डदानादिनिवृत्युपपत्तेः । समनन्तरं मृतस्य$^३$ तूत्तरत्र पिण्डोद- १. तिष्ठतामित्यन्यत्र । २. प्रसिद्धयेत् । ३. मृतस्य पिण्डोदक ।