भारतकोश
योगबीज (गुरु गोरखनाथ परम्परा - महायोग, प्राण-अपान एकत्व एवं कैवल्य-सिद्धि सटीक)

योगबीज (गुरु गोरखनाथ परम्परा - महायोग, प्राण-अपान एकत्व एवं कैवल्य-सिद्धि सटीक)

Yogabija of Guru Gorakhnath Tradition with Commentary

गुरु गोरखनाथ / भगवान् शिव-देवी संवाद द्वारा

DevanagariHindipublished62 पृष्ठ

पृष्ठ 27, कुल 62 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 27

ये ऽजित्वा पवनं मोहाद् योगम् इच्छन्ति योगिनः । ते ऽपक्वं कुम्भम् आरुह्य तर्तुम् इच्छन्ति सागरम् ॥ ८३ ॥ ye ‘jitvā pavanaṁ mohād yogam icchanti yoginaḥ | te ‘pakvaṁ kumbham āruhya tartum icchanti sāgaram || 83 || 83. Those who wish for Yoga without conquering the breath are deluded. They wish to cross the ocean (of existence) by boarding an unripe vessel. यस्य प्राणो विलीनो ऽथ साधके सति जीविते । पिण्डो न पतितस् तस्य चित्तदोषैः प्रमुच्यते ॥ ८४ ॥ yasya prāṇo vilīno ‘tha sādhake sati jīvite | piṇḍo na patitas tasya cittadoṣaiḥ pramucyate || 84 || 84. The body of that practitioner, whose life breath is absorbed¹ and existing in life, does not fall or decay; he is freed from the faults or impurities of the mind.

  1. Kevala Kumbhaka (when inhalation and exhalation are both completely suspended), the swallowing of the breath. शुद्धे चेतसि तस्यैव स्वात्मज्ञानं प्रकाशते । तस्माज् ज्ञानं भवेद् योगाज् जन्मनैकेन पार्वति ॥ ८५ ॥ śuddhe cetasi tasyaiva svātmajñānaṁ prakāśate | tasmāj jñānaṁ bhaved yogāj janmanaikena pārvati || 85 ||
  2. In him, with a pure mind, self-knowledge shines. Therefore, knowledge comes from Yoga in one birth, O Pārvati. तस्माद् योगं तम् एवादौ साधको नित्यम् अभ्यसेत् । मुमुक्षुभिः प्राणजयः कर्तव्यो मोक्षहेतवे ॥ ८६ ॥ tasmād yogaṁ tam evādau sādhako nityam abhyaset | mumukṣubhiḥ prāṇajayaḥ kartavyo mokṣahetave || 86 ||
  3. Therefore, at the outset, the aspirant should always practise this Yoga. For those desirous of liberation, mastery of the (upward moving elemental power of the breath) (prāṇa) must be accomplished for the sake of liberation. योगात् परतरं पुण्यं योगात् परतरं सुखम् । योगात् परतरं सूक्ष्मं योगमार्गात् परं न हि ॥ ८७ ॥