योगिनी हृदयम् (अमृतानन्दनाथ विमर्शिनी एवं पं. व्रजवल्लभ द्विवेदी सविस्तार सटीक)

आद्यनाथविरचिता ३९९ सूर्यचन्द्रमसो¹रन्तश्चरन्ति² स्थितिहेतवः । ³तथा विमर्शवपुषः सर्गस्याद्याः⁴ कलाः स्मृताः ॥३९॥ द्विधेयं⁵ मातृका देवी बीजयोन्यात्मना स्थिता । नित्यप्रवृत्ता⁶ शृङ्गाटवपु⁷र्विश्वस्य जन्मभूः ॥४०॥ हृदयं बीजमेतस्यां⁸ सारं९ यत्तत्परं¹⁰ महः । वटबीजे यथा वृक्षस्तथात्र¹¹ निहितं जगत् ॥४१॥ विचार्यमाणे¹२ नैवेदं कारणादतिरिच्यते । मृदादेः¹³ कलशादीनां तत्त्वं नान्यन्निरूपणे¹⁴ ॥४२॥ इत्याहुस्तत्त्ववादिन्यः श्रुतीनामन्तिमा गिरः । १५इह सर्वं सदेवाग्र आसीदिति विनिश्चयात् ॥४३॥ सत्तावाचिनि बीजेऽस्मिन् ¹⁶भाति मायान्तिमं जगत् । १७विलुप्तप्रत्ययाकार¹⁸मेवैतत् परिशिष्यते ॥४४॥ ततो ज्ञानक्रियासारा¹९ विद्येश्वरसदाशिवाः । शक्तिशूले²⁰ विलीयन्ते²¹ चतुर्दशकलात्मनि ॥४५॥ ऊर्ध्वाधः सृष्टिवपुषि सर्वं लीनमतः परम् । इत्थं परस्यां संवित्तो सर्वं संकुचितं क्रमात् ॥४६॥ अथ वाङ्मनसातीते यत्र क्वापि निरञ्जने । षट्त्रिंशत्तत्त्वलहरीकलहातीतगोचरे ॥ विश्वात्मनि महा²²मन्त्रस्वभावे²३ सा विलीयते ॥४७॥ १. मसो स्वान्तश्चरन्तो स्थितिहेतवे-मु., मसोऽचोक्ताश्चरन्ति तिथिहेतवः-स. अक. घ. । २. श्चरन्तः-म. । ३. यथा-मु. ल. । ४. स्यादौ-ल., स्यादिकला स्मृता- स अक., सर्गः स्यात् कुलशास्त्रतः-अख. ग. म. । ५. धेत्थं-अख. ग. म. । ६. प्रवृत्त- मु. स. अक., प्रवृत्ति-अघ. । ७. वपुषश्चास्य जन्मनि-अख. ग. म. । ८. मेतस्य- अघ. म. । ९. सारमेतत्-अक., सारं यत्परमं-अघ. । १०. परापरम्-अख. ग. म. । ११. तथास्मिन्-स. अक., तथा संनिहितं-अख. ग. घ. म. । १२. मार्णं-अक. ख. ग. ल. म., माणेमेवेदं कारणान्नातिरिच्यते-अघ. । १३. मृदादि-स. अक. । १४. पणेः-अख. ग. म. । १५. इदं सर्वं सदेवासीदग्रे इ-मु., सदेव सोम्येदमग्र-स. अक. । १६. सादि- अक. ल., मातृ-म. । १७. अलुप्त-स. अक., विशद-अख. म. । १८. मेतत् स-मु., रं परैश्च-अघ., रवृत्तं न-म. । १९. धारा-अख. ग. म. । २०. त्रिशूले ली-मु. म., स्थूले वि-अक. । २१. लिम्पन्ते-अख. ग. । २२. मन्त्रे-मु. स., तन्त्रे-ल. । २३. स्वरूपोऽस्य- अघ. । Courtesy: Shri Tarun Dwivedi, Surviving Son of Late Vraj Vallabh Dwivediji (15 Jul 1926 - 17 Feb 2012)