भारतकोश
१०८ उपनिषद् (साधना खण्ड - भाग ३)

१०८ उपनिषद् (साधना खण्ड - भाग ३)

108 Upanishads Part 3 - Sadhana Khand

पण्डित श्रीराम शर्मा आचार्य द्वारा

स्रोत: संस्कृति संस्थान बरेली · संस्कृति संस्थान बरेली (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished572 पृष्ठ

पृष्ठ 276, कुल 572 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 276

२६८ ] [ योगकुण्डल्युपनिषत् शनैरेवं प्रकर्तव्यमभ्यासं युगपन्न हि । युगपद्वर्तते यस्य शरीरं विलयं व्रजेत् ॥३९ तस्माच्छनैः शनैः कार्यमभ्यासं मुनिपुंगव । यदा च बाह्यमार्गेण जिह्वा ब्रह्मबिलं व्रजेत् ॥४० तदा ब्रह्मार्गलं ब्रह्मन्दुर्भेदं त्रिदशैरपि । अंगुल्यग्रेण संधृष्य जिह्वामात्र निवेशयेत् ॥४१ धीरे-धीरे जिह्वा ब्रह्मरन्ध्र को भेद जाती है। यह समस्त बीजाक्षर की विधि सहित विद्या बड़ी ही कठिन है। इस पूर्वोक्त छःओं बीजाक्षरों से षडंगन्यास और करन्यास करना चाहिये तब सम्पूर्ण सिद्धि सम्भव होती है ॥ ३७--३८ ॥ इस प्रकार का अभ्यास बहुत सावधानी से क्रमशः धीरे-धीरे करना चाहिये । जल्दी करने से शरीर की हानि होना सम्भव है । इसीलिए इन अभ्यास में कभी जल्दी नहीं करनी चाहिये । जब बाहर के मार्ग से जीभ ब्रह्म विवर के भीतर जाने लगे तो उसे अँगुली से उठाकर उसके भीतर करदे ॥ ४०-४१ ॥ एवं वर्षत्रयं कृत्वा ब्रह्मद्वारं प्रविश्यति । ब्रह्मद्वारे प्रविष्टे तु सम्यङ्मथनमाचरेत् ॥४२ मथनेन विना केचित्साधयन्ति विपश्चितः । खेचरीमन्त्रसिद्धस्य सिध्यते मथनं विना ॥३३ जपं न मथनं चैव कृत्वा शीघ्रं फलं लभेत् । स्वर्णजां रौप्यजां वाऽपि लोहजां वा शलाकिकाम् ॥४४ नियोज्य नासिकारन्ध्रं दुग्धसिक्तेन तन्तुना । प्राणान्निरुध्य हृदये सुखमासनमात्सनः ॥४५ शनैः सुमथनं कुर्याद्भ्रू मध्ये न्यस्तचक्षुषि । षाण्मासान्मथवात्कस्य भवेनेव प्रजायते ॥४६