आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

१. ] आयुर्वेदप्रकाशः । १५ तुल्ये तु गन्धके जीर्णे शुद्धाच्छतगुणो रसः । द्विगुणे गन्धके जीर्णे सर्वथा सर्वकुष्ठहा ॥ ११६ ॥ त्रिगुणे गन्धके जीर्णे सर्वजाड्यविनाशनः¹ । चतुर्गुणे तत्र जीर्णे वलीपलितनाशनः ॥ ११७ ॥ गन्धे पञ्चगुणे जीर्णे क्षयक्षयकरो रसः । षड्गुणे गन्धके जीर्णे सर्वरोगहरो रसः² ॥ अवश्यमित्युवाचेदं देवीं श्रीभैरवः स्वयम् ॥ ११८ ॥ अन्यत्रापि ।— समे गन्धे तु रोगघ्नो द्विगुणे राजयक्ष्मजित् । जीर्णे तु त्रिगुणे गन्धे कामिनीदर्पनाशनः ॥ ११९ ॥ चतुर्गुणे तु तेजस्वी सर्वशास्त्रविशारदः । भवेत्पञ्चगुणे सिद्धः षड्गुणे मृत्युजिद्भवेत् ॥ १२० ॥ 'षड्गुणे रोगघ्न' इत्युक्तं यत्तत्तु मूर्च्छायामेवाधिगन्तव्यं, तत्र गन्धकस्य समग्रजारणाया अभावात् । अत्र तु समे गन्धे इति तृतीयार्थे सप्तमी; ( तेन³ समेन गन्धेन तुल्यगन्धेन जीर्णः पारदो मूर्च्छनाविधिना मृतः, तत्फलं रोगघ्नता ) एवं द्विगुणादिष्वपि व्याख्येयमिति प्रतिभाति ॥ तस्माच्छतगुणो व्योमसत्त्वे जीर्णे तु तत्समे । ताप्यखर्परतालादिसत्त्वे जीर्णे गुणावहः ॥ १२१ ॥ हेम्नि जीर्णे सहस्रैकगुणसंपत्प्रदायकः । वज्रादिजीर्णसूतस्य गुणान् वेत्ति शिवः स्वयम् ॥ १२२ ॥ देव्या रजो भवेद्गन्धो धातुः शुक्लं तथाऽभ्रकम् । आलिङ्गने समर्थौ द्वौ प्रियत्वाच्छिवरेतसः ॥ १२३ ॥ शिवशक्तिसमायोगात् प्राप्यते परमं पदम् । यथा स्याज्जारणौ वह्नी⁴ तथा स्याद्गुणदो रसः ॥ १२४ ॥ १ 'सर्वषाण्ड्यविनाशनः' क. । २ 'भवेत्' ख. । ३ अयं पाठः ख. पुस्तके नोपलभ्यते । ४ 'स्याज्जारणावह्निस्तथा' क. ।