बृहदारण्यकोपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित)
Brihadaranyaka Upanishad with Shankara Bhashya
आदि शङ्कराचार्य द्वारा
स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press, Gorakhpur (उद्गम)
पृष्ठ 871, कुल 1402 में से
संदर्भ में पढ़ेंब्राह्मण २ ]
शाङ्करभाष्यार्थ
८५७
| रूपकर्मात्मकानि हि भूतानि हृदयाश्रयाणीत्यवोचाम शाकल्यब्राह्मणे हृदयप्रतिष्ठानि चेति। तस्माद् हृदये ह्येव सम्राट् सर्वाणि भूतानि प्रतिष्ठितानि भवन्ति। तस्माद् हृदयं स्थितिरित्युपासीत। हृदये च प्रजापतिः देवता ॥ ७ ॥ | नाम, रूप और कर्मात्मक भूत हृदयके ही आश्रित हैं और हृदयमें ही प्रतिष्ठित हैं-ऐसा हम शाकल्य-ब्राह्मणमें कह चुके हैं। अतः हे सम्राट् ! समस्त भूत हृदयमें ही प्रतिष्ठित हैं। अतः हृदयकी 'स्थिति' इस रूपसे उपासना करे। हृदयमें प्रजापति देवता है ॥ ७ ॥ |
इति बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्ये चतुर्थाध्याये
प्रथमं षडाचार्यब्राह्मणम् ॥ १ ॥
द्वितीय ब्राह्मण
जनक उपसत्ति
जनको ह वैदेहः कूर्चादुपावसर्पन्नुवाच नमस्ते-
ऽस्तु याज्ञवल्क्यानु मा शाधीति स होवाच यथा वै
सम्राण्महान्तमध्वानमेष्यन् रथं वा नावं वा समाद-
दीतैवमेवैताभिरुपनिषद्भिः समाहितात्मास्येवं वृन्दारक
आढ्यः सन्नधीतवेद उक्तोपनिषद्वक इतो विमुच्यमानः
क्व गमिष्यसीति नाहं तद् भगवन् वेद यत्र गमिष्यामी-
त्यथ वै तेऽहं तद् वक्ष्यामि यत्र गमिष्यसीति ब्रवीतु
भगवानिति ॥ १ ॥
विदेहराज जनकने कूर्च [नामक एक विशेष प्रकारके आसन] से उठकर [याज्ञवल्क्यके] समीप जाकर कहा, 'याज्ञवल्क्य ! आपको नमस्कार है, मुझे उपदेश कीजिये।' उस (याज्ञवल्क्य) ने कहा, 'राजन् ! जिस प्रकार लंबे