जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

॥ श्रीः ॥ भूमिका स जयति तेजोरारिस्त्रयीमयो जगत्तस्थुषामात्मा ॥ भानुः सकलं ज्योतिर्विभासयन्नात्मसद्भासा ॥ १ ॥ सुविदितमेवैतत् तत्रभवतां निखिलनिगमागमविधूतचेतसां विपश्चिदां यदिह जगति जनिमतां सर्वतः श्रेयोमार्गप्रदर्शको वेद एव । नात्र कश्चिदपि विषयोऽनुपलभ्यो याथातथ्ये- नान्त्रेष्यतां सताम् । इयमेव शासनपद्धतिर्जगन्नियन्तुः सवितुरीश्वरस्यैतदर्थमेव सर्वतः प्रथमं मीनावतारोऽप्यङ्गीकृतो भगवतेति तज्ज्ञानप्रवर्त्तकानि तत्षडङ्गभूतानि शिक्षा-कल्प-शब्द- ज्योतिष-निरुक्त-च्छन्दःशास्त्राणि प्रचक्ष्यन्ते । तथा च भास्कराचार्यः- शब्दशास्त्रं मुखं ज्योतिषं चक्षुषी श्रोत्रमुक्तं निरुक्तं च कल्पः करौ । या तु शिक्षाऽस्य वेदस्य सा नासिका पादपद्मद्वयं छन्द आद्यैर्बुधैः ॥ तेषु षडङ्गेषु तावज्ज्योतिःशास्त्रं दिग्देशकालब्यञ्जकत्वेन यज्ञ-तपो-दान-व्रतोपवासा- दीनामादिबीजमिति सकलशास्त्रापेक्षयाऽस्याध्ययनाध्यापनमतीवावश्यकम् । यतो हि सर्वे- षामेव वेदवेदाङ्गोपनिषद्दर्शनपुराणेतिहासादीनामयमेवैकः सिद्धान्तो यत्-"सर्वैरेव नरजातै- र्यज्ञतपोदानव्रतादिनियमैरीश्वर उपासनीय इति", परञ्च काले कृतमेव यत्किञ्चिदपि कर्म साफल्यमकाले कृतमपि कर्म वैफल्यं परिणमतीति तावत् कालात्मकस्यास्य शास्त्रस्य प्रति- पदं प्रयोजनं भवत्येव । एष किल सामान्य नियमो यद्यः कोऽपि स्वविषयस्यैव बाहुल्येन पोषणं कुरुते । परञ्च निष्पक्षपातधियाऽपीदमेव सिद्धं यन्नैतद्विना लोकानां लौकिकं वैदिकं च किमपि कर्म साफल्यमुपयातीत्युक्तमपि नारदेन - वेदस्य निर्मलं चक्षुर्ज्योतिःशास्त्रमकल्मषम् । विनैतदखिलं कर्म श्रौतं स्मार्तं न सिद्ध्यति ॥ इति ॥ अथ 'न जातु ज्योतिश्चक्रं तिरन्तरा द्रष्टुं ज्ञातुं च शक्यत' इति तेजोमयो भगवान्भव्यो मुक्तिमार्गो रविरीश्वरः ('सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्चे'ति श्रुतेः, 'वर्त्मापुनर्जन्मनाम्' इति वराहवचनाच्च) तदंशका ज्योतिष्मन्तो ग्रहा वै देवाश्च ('ग्रहास्ते देवतांशकाः' इति भट्टोक्तेः) चक्षुरूपज्योतिश्शास्त्रं विना न केनापि शास्त्रेण ज्ञातुं शक्यन्त इति कथने न भवति काचि- दपि वाच्यतेति । 'दैवाधीनं जगत् सर्वम्' इति तथा 'ग्रहास्ते देवतांशकाः' इति वचनात् सकलं जगद् ग्रहाधीनमेव । वस्तुतो रविकिरणसंयोगवशादेव सकलं जगज्जातं (चरमचरञ्च) जीवनं स्थेमं च वहतीति प्रत्यहं त्रिकालं...... पश्येम शरदः शतम्, जीवेम शरदः शतम्, शृणुयाम शरदः शतम्, प्रब्रवाम शरदः शतम्, अदीनाः स्याम शरदः शतं भूयश्च शरदः शता'दित्यादि-ऋग्भी रविरुपास्यते लोकैः । तेषां गगन-गगनेचर-भू-भूधर-त्रिदश-दानव-मानवानां स्थिति- मिति-गतिज्ञानं ज्योतिषशास्त्रमन्तरा न केवलं दुर्घटमुतासम्भवमपीति । यथा नहि नेत्रं विना कश्चिदपि जनो निरापदं स्वीयमभिलषितं पदं गन्तुं पारयेत्तथा ज्योतिषशास्त्रं ( नेत्रं ) विना जगतः श्रेयोमार्गः कथमपि न सम्भवतीति ।