पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( II )

सुसिद्धमेव । सम्भवति च तद् यथाद्यत्वे वैज्ञानिका वायोः सकाशात् शब्दं सञ्चिन्वन्तः प्रसारयन्ति, तथा चायं याज्ञवल्क्यः सूर्यमण्डलाद् यजूंषि संजग्राहेति ।

एतान्येव अयातयामानि यजूंषि स्वच्छानीति नाम्ना शुक्लयजुर्वेदो जातः । श्रीमद्भागवत (१२-६-७३)—विष्णुपुराण (३-५-२८) प्रभृतिमतेन वाजिरूपधरेण सूर्येण प्रदत्त इति स वाजसनेयसंज्ञामपि लेभे । वायुपुराण-मतेन तु वाजिरूपिणा याज्ञवल्क्येन वेदो लब्ध इति तदध्येतारो वाजिन उच्यन्ते ।

“अश्वरूपाय मार्त्तण्डो याज्ञवल्कयाय धीमते । ६१-२१
यजूंष्यजातयामानि ब्राह्मणा येन केन च ।
अश्वरूपाय दत्तानि ततस्ते वाजिनोऽभवन्” । ६१-२२ इति

युज्यते चैतत् सजातीय एव सजातीयभाषामवगन्तुमर्हति । नहि अनश्वः अश्वभाषां गृह्णीयादिति अनयोर्द्वयोरपि वाजित्वं संगच्छते नत्वेकस्य ।

यजुर्वेदस्य एकशत १०१ शाखासु कृष्णयजुर्वेदस्य षडशीतिः ८६ शाखाः । तदुक्तं वायुपुराणे—

“वैशम्पायनगोत्रोऽसौ यजुर्वेदं व्यकल्पयत् ।
षडशीतिस्तु येनोक्ताः संहिता यजुषां शुभाः ।” ६१-५ इति

ब्रह्माण्डे—(अ ३५)

“वैशम्पायनशिष्योऽसौ यजुर्वेदमकल्पयत् ।
षडशीतिस्तु तेनोक्ताः संहिता यजुषां शुभाः ।।

तथा—

“षडशीतिस्तथा शिष्याः संहितानां विकल्पकाः ।
सर्वेषामेव तेषां वै त्रिधा भेदाः प्रकीर्त्तिताः” ।। इति

शुक्लयजुर्वेदस्य पञ्चदश १५ शाखा उक्ता विष्णुपुराणे—३-५-२६

“शाखाभेदास्तु तेषां वै दश पञ्च च वाजिनाम् ।
काण्वाद्यास्तु महाभागा याज्ञवल्क्याः प्रकीर्त्तिताः ।। इति