पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १४४ )

शतवीर्याय—अपरिमितशक्तये, शतोतये—अनन्तलीलाय, अभिमातिषाहे—अभिमातिः—अरातिः तान् सहते—जयतीति अभिमातिषाड्, तस्मै इन्द्राय स्वाहा—सुहुतमस्तु। यः इन्द्रः नः अस्माकं सम्बन्धे शतं शरदः—शतं वर्षाणि शतं धान्यानि वा अजीजन्—जनयति यश्च नः दुरितानि—दुराचरितानि पापानि व्यसनानि च अतिनेषत्—अतिनेष्यति अपगमयिष्यति। इन्द्रः अस्माकं शतमायुः शतमन्नानि च सृजतु पापानि व्यसनानि च अपगमयतु इति सारः।

(२) देवाः—हे सर्वे देवाः द्यावापृथिवी अन्तरा—द्यावापृथिव्योर्मध्ये ये प्रसिद्धाः देवयानाः—देवा यान्ति एभिरिति देवयानाः, चत्वारः—चतुर्विधाः, पथयः—पन्थानः वियन्ति—वितताः सन्ति, तेषां—पथां मध्ये यः—पन्थाः नः—अस्माकम् अज्यानिम्—ग्लानिरहिताम्, अजीजिम्—अजेयताम् आवहात्—आवहेत् प्रापयेत् इत्यर्थः, तस्मै—पथे नः अस्मान् परिदत्त—समर्पयत । अत्र चत्वारः पन्थानः देवपितृमनुष्यसर्पाणां मार्गा इति गदाधरः । मम मते प्रसिद्धदेवयानमार्गस्य चत्वारः अवान्तरभेदाः सर्पादिमार्गस्य अकाम्यत्वात् ।

स्थालीपाकस्याग्रयणदेवताभ्यो हुत्वा जुहोति स्विष्टकृते च
“स्विष्टमग्ने अभि तत्पृणोहि विश्वांश्च देवः पृतना अविष्यत् ।
सुगंनु पन्थां प्रदिशन्न एहि ज्योतिष्मद्धेह्यजरन्न आयुः स्वाहेति ।

ततः स्थालीपाकस्य—चरोः, आग्रयणदेवताभ्यः—आग्रयणदेवता इन्द्राग्नी, विश्वेदेवाः, द्यावापृथिवी, एताभ्यः देवताभ्यः "इन्द्राग्नीभ्यां स्वाहा इदमिन्द्राग्नीभ्याम् इति रीत्या आहुतित्रयं हुत्वा "स्विष्टमग्ने इत्यादिमन्त्रेण एकामाज्याहुतिं जुहोति । स्विष्टकृते—अग्नये स्विष्टकृते स्थालीपाकात् आहुतिं दत्त्वा चकारात् पुनरपि "स्विष्टमग्न" इत्यादि मन्त्रेण आज्याहुतिं जुहोति । अतएवात्र क्रमः—आघारः आज्यभाग समन्त्रकम् आज्याहुतिद्वयम् स्थालीपाकात् आग्रयणदेवताहोमः स्विष्टमग्नइतिमन्त्रेण आज्यहोमः, ततः अग्नये स्विष्टकृते स्थालीपाकहोमः अन्ते च स्विष्टमग्न इति आज्यहोमः ।