पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १५६ )

स्थालीपाकस्य जुहोति—

१- शान्ता पृथिवी शिवमन्तरिक्षँ शन्नो द्यौरभयं कृणोतु । शन्नो दिशः प्रदिश आदिशो नोऽहोरात्रे कृणुतं दीर्घमायुर्व्यश्नवै स्वाहा । २- आपो मरीचीः परिपान्तु सर्वतो धाता समुद्रो अपहन्तु पापम् । भूतं भविष्यदकृन्तद् विश्वमस्तु मे ब्रह्माभिगुप्तः सुरक्षितः स्याँ स्वाहा ॥ ३- विश्वे आदित्या वसवश्च देवा रुद्रा गोप्तारो मरुतश्च सन्तु । ऊर्जं प्रजासमृतं दीर्घमायुः प्रजापतिर्मयि परमेष्ठी दधातु नः स्वाहेति च ॥ ६

आज्यहोमानन्तरं स्थालीपाकस्य चरोः जुहोति—शान्तापृथिवी- त्यादिभिः त्रिभिः अष्टकायै स्वाहा इत्यनेन चेति चतुर्भिर्मन्त्रैः प्रतिमन्त्रम् एकाम् एकाम् आहुतिं जुहोति ।

मन्त्रार्थः— १- (त्रयाणां मन्त्राणां प्रजापतिः, पङ्क्तिः, लिङ्गोक्ता- देवताहोमे) पृथिवी—भूदेवी, शान्ता—निरुपद्रवा सती, नः—अस्माकं— यजमानानाम् अभयं कृणोतु—करोतु । तथा अन्तरिक्षं—शिवं मङ्गल सत् द्यौः शं मङ्गलमयी सती अभयं कृणोतु । तथा दिशः प्राच्याद्याः ककुभः प्रदिशः—अवान्तरदिशः, आदिशः—सर्वा दिशः, नः—अस्माकम् अभयं कृण्वन्तु । हे अहोरात्रे! युवां शं कृणुतं—कुरुतम् । एषां प्रसादात् अहं दीर्घमायुः—दीर्घजीवनं व्यश्नवै—प्राप्नुयाम्, आभ्यः—देवताभ्यः स्वाहा—सुहुतमस्तु ।

२- आपः—जलानि, मरीचीः—मरीचयः अर्थात् सूर्यकिरणाः, अत्र प्रथमार्धे द्वितीया, सर्वतः—सर्वतोभावेन, परिपान्तु—परितः पालयन्तु मां यजमानमिति शेषः । धाता—अपां धारयिता समुद्रः, मे—मम, भूतम्—अतीतं, भविष्यत्—आगमिष्यमाणं, विश्वं—सर्वं सौभाग्या- दिकम् अकृन्तत्—अविनाशयन्, पापं—किल्विषम्, अपहन्तु—नाशयतु ।