रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

३० रसार्णवे यः पुरा देवदेवेशि वर्णितो¹ रसभैरवः । सद्योजातं तस्य जानु² वामदेवस्तु गुह्यकम्³ ॥ ११० ॥ अघोरं हृदयं⁴ तस्य वक्त्रं तत्पुरुषं स्मृतम्⁵ । यावद्⁶भ्रूमध्यमीशानमर्धचन्द्रं ललाटकम्⁷ ॥ १११ ॥ बिन्दुर्दवेशि तस्योर्द्धे बिन्दोरुर्द्धे स्थितो नदः⁸ । ललाटशिरसोर्मध्ये⁹ शक्तिस्तत्रैव संस्थिता ॥ ११२ ॥ व्यापिना¹⁰ ब्रह्मरन्ध्रस्था¹¹ तस्योर्द्धे तून्मना¹² भवेत् । उन्मना उन्मनोभावम्¹³ उन्मनापदमव्ययम् ॥ ११३ ॥ (1) M reads वर्णतः, which is incorrect. (2) K reads जानौ. सद्योजातस्तथा जानु, a variant in M, wherein जातु is an error of the scribe. (3) K reads गुह्यके. वामदेवैस्तु गुह्यकम्, a reading in M, wherein the first term is erroneous. (4) K and M read अघोरहृदयं, which is not correct. (5) B reads तत्पुरुषः स्मृतः. K reads तत्पुरुषः स्मृतम्. (6) B and M read भवेत्, which is not appropriate. (7) K reads ललाटके. M reads चार्डचन्द्रल्ललाटकम्. The final verb ध्यायेत्, stated in the śloka 116, is to be understood here (in the ślokas 110-111) by मण्डूक- प्‍लुति connection. (8) The 112th śloka is not found in B, except the initial and final words, i e. बिन्दुर्दव and सास्थता. बिन्दोरुर्द्धास्थतो नटः, a variant in M, which is incorrect. [Here the correct word is नाद as is stated in the कुब्जिकातन्त्र, Paṭala I. “तासाद्बिन्दुस्ततो नादो नादाच्छक्तिः समुद्भवा।”] (9) ललाटे शिरसो मध्ये, a reading in M. (10) K reads व्यापिनि. M reads व्यापिर्ना. Both are incorrect. (11) M reads ब्रह्मरन्ध्रस्थां. (12) B and K read समना. (13) B and M read उन्मनादुन्मनोंभावम्. [उन्मनाः = उन्मनापद.]