वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 94, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ेंद्वितीयोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाशद्वयोपेतम् . ७३ त्वं दुर्योधनकेसरीन्द्रगृहिणी शङ्कास्पदं किं तत्र ॥ १७ ॥ भानुमती—अज्जउत्त, ण हु मे किं वि आसङ्काकारणं तुम्हेसु सण्णि- हिदेसु । किन्तु अज्जउत्तस्स एव्व मणोरहसम्पत्ति अहिणन्दामि । (आर्यपुत्र, न खलु मे किमप्याशंकाकारणं युष्मासु सन्निहितेषु । किन्त्वार्यपुत्रस्यैव मनोरथसम्प- त्तिमभिनन्दामि ।) राजा—अयि सुन्दरि, एतावन्त एव मनोरथा यदहं दयितया सङ्गतः स्वच्छया विहरामीति । पश्य— प्रेमाबद्धस्तिमितनयनापीयमानाव्जशोभं लज्जायोगादविशदकथं मन्दमन्दस्मितं वा । शतसंख्याकभ्रातॄणाम्, भुजवनच्छायासुखोपस्थिता = बाहुरूपवनच्छायायां सुखेनॊप- विष्टा, त्वम् दुर्योधनकेशरीन्द्रगृहिणी, वर्तसे इति शेषः । यतस्त्वमेतादृशी अतः, तव= भानुमत्याः, शङ्कास्पद = सन्देहस्थानं किम् न किमपीत्यर्थः । अत्र रूपकालङ्कारो लुप्तोपमा च । शार्दूलविक्रीडितं छन्दः ॥ १७ ॥ दयितया = प्रिया, सङ्गतः = युक्तः । विहरामि = विहारङ्करोमि । अन्वयः—दुर्योधनस्य, ते प्रेमाबद्धस्तिमितनयनापीयमानाव्जशोभम्, लज्जायो- गात् अविशदकथम्, मन्दमन्दस्मितम्, नियममुषितालक्तकाग्राधरम्, वा, परम्, असु- लभम्, वक्त्रेन्दुम्, पातुम्, वाञ्छा, किम् न ॥ १८ ॥ प्रेमाबद्धेति । दुर्योधनस्य, ते=तव, इदं वक्त्रेन्दुमित्यनेनान्वेति । प्रेमाबद्धस्ति- मितनयनापीयमानाब्जशोभम्-प्रेम्णा आबद्धम्, युक्तम् अतएव स्तिमितं सान्द्रम् नयनम् नेत्रम्, तेन आपीयमाना आक्रान्ता अब्जशोभा ( कमलसौन्दर्यम् ) येन तम्, इदं वक्त्रेन्दुविशेषणम्, एवमग्रिममपि । लज्जायोगात् = त्रपावत्त्वात्, अवि- ऐ भीरु ! मेरे सौ भाइयों के भुजारूपी कानन की छाया में आनन्द से विश्राम करती हुई आप सिंह दुर्योधन की धर्मपत्नी हैं आपके लिए शङ्का का स्थान कैसा ? ॥ १७ ॥ भानुमती—आर्य, आप लोगों के होते हुए मुझे सन्देह का कोई कारण ही नहीं है किन्तु आर्यपुत्र के ही मङ्गल की कामना करती हूँ । राजा—अयि मनोरमे, मैं अपनी वल्लभा के साथ स्वच्छन्द बिहार कर रहा हूँ यही हम लोगों के मनोरथ हैं देखिये— आपके मुख चन्द्र ने स्नेहाधिक्य से निश्चल नेत्रों के द्वारा कमल को पराजित कर दिया है तथा लज्जा के कारण उससे स्पष्ट शब्द नहीं निकल रहे हैं और अधरपुट से व्रत पालन के कारण लाक्षारस के चिह्न दूर हो गये हैं इस तरह के तथा मन्द