युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

अश्वयुक्तिः । १८८ पञ्चभिर्नीलवर्णे च षड्भिर्वभ्र् (१) समाकृतौ । सप्तभिः पाटलाकारे चणकाभे तथाष्टभिः ॥ ९२ ॥ नवभिश्च हरिद्राभे दशभिर्जतुकोपमे । एकादशे सुवर्णाभे वत्सरेण हिमद्युतौ ॥ ९३ ॥ यस्य श्वासो भवेदुष्णः शरीरं पुलकान्वितम् (२) । जिह्वा हि मलिनाकारा मासषट्कं स जीवति ॥ ९४ ॥ जिह्वाग्रे पिड़का यस्य पादान्ते च तथोदरे । मूत्रं करोति रक्तं वा मासषट्कं स जीवति ॥ ९५ ॥ कर्णयोः क्षतजं यस्य नेत्राभ्यां वा प्रवर्त्तते । वाजिनः पित्तग्रस्तस्य दश मासान् स जीवति ॥ ९६ ॥ यस्य नेत्रे हरिद्राभे यस्य वातार्द्दितस्य च । तस्यायुः सप्तमासोयं बहुवर्णे तथा दिनैः ॥ ९७ ॥ यस्यैकं लोचनं हीनं द्वितीयं रक्तसन्निभम् । पुटान्ते च स विज्ञेयः पीताभे (३) मासजीवकः ॥ ९८ ॥ (एतानि अरिष्टानि वक्त्रदोषजानि ।) स्फुलिङ्गा यस्य दृश्यन्ते पुच्छतोऽश्वस्य वह्निजाः । निर्गच्छन्तः प्रभोर्नाशं ते वदन्ति निशागमे ॥ ९९ ॥ अश्वशालां समासाद्य यदा च मधुमक्षिकाः । मधुजालं प्रबध्नन्ति तदाश्वान् (४) घ्नन्ति कृत्स्नशः ॥ १०० ॥ इत्यरिष्टानि । (१) वक्र इति (क) पुस्तक पाठः । (२) पुलकाङ्कितम् इति (ख) पुस्तक पाठः । (३) पीताभो इति (ग) पुस्तक पाठः । (४) तदश्वान् इति (घ) पुस्तकपाठः ।