युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

१८० युत्तिकल्पतरो— अथ हय क्रियाकालः । खवरुण गुरुपार्श्वास्थ्येषु भौमार्कवारे, खतिथि करणताराचन्द्रयोगोदयेषु । शुभमिह हयः काष्ठं (१) कार्य्यमार्य्येण बुद्ध्वा ; न शनिरविकुजानां वासरे नोयतारे ॥ १ ॥ इति हयक्रियाकालः । अथ हयारोहण ज्ञानम् । चलकिशलयपादः कर्णमध्यैक दृष्टि-, र्नचलति कटिदेशः स्वासने संस्थितो यः । हयहृदयगतिज्ञः स्थानदण्डावतापः (२) ; स खलु तुरगयाता पूज्यते पार्थिवेन्द्रैः ॥ २ ॥ मेरुः स्थिरो यस्य चलौ च पादौ, त्रिकोन्नतं संहतमासनञ्च । स वाजिवाहः प्रथितः पृथिव्यां ; शेषा नरा भारकरा हयानाम् ॥ ३ ॥ इति हयारोहणं ज्ञानम् । अथ हयताड़नविधिः । रक्तकोष्ठे (३) मुखे चौष्ठे गले पुच्छे च ताड़येत् । भीते वक्षःस्थलं हन्यादृक्तं चोन्मार्गामिनः ॥ ४ ॥

( १ ) काष्ठं इति (क) पुस्तक पाठः । ( २ ) स्थानदण्डावपाती इति (ख) पुस्तक पाठः । ( ३ ) कण्ठे इति (ग) पुस्तक पाठः ।