१०८ उपनिषद् (साधना खण्ड - भाग ३)
108 Upanishads Part 3 - Sadhana Khand
पण्डित श्रीराम शर्मा आचार्य द्वारा
स्रोत: संस्कृति संस्थान बरेली · संस्कृति संस्थान बरेली (उद्गम)
पृष्ठ 113, कुल 572 में से
संदर्भ में पढ़ेंमहोपनिषत् ] [ १०५ CC0. In Public Domain. Digitization by eGangotri न सन्नासन्न दूरस्थो न चाहं न च नेतरः ॥६४॥ ततः रितमितगम्भीरं न तेजो न तमस्ततम् । अनाख्यमनभिव्यक्तं सत् किंचिदवशिष्यते ॥६५॥ न शून्यं नापि चाकारि न दृश्यं नापि दर्शनम् । न च भूतपदार्थौघसदनन्ततया स्थितम् ॥६६॥ किमप्यव्यप देशात्मा पूर्णात् पूर्णतराकृतिः । न सन्नासन्न सदसन्न भावो भावनं न च ॥६७॥ चिन्मात्रं चैत्यरहितमनन्तमजरं शिवम् । अनादिमध्यपर्यन्तं यदनाधि निरामयम् ॥६८ द्रष्टृ दर्शनदृश्यानां मध्ये यद्दर्शनं स्मृतम् । नातः परतरं किंचिन्निश्श्वयोऽस्त्यपरो मुने ॥६६ स्वयमेव त्वया ज्ञातं गुरुतश्च पुनः श्रुतम् । स्वसंकल्पवशाद्बद्धो निसंकल्पाद्विमुच्यते ॥७०- तेन स्वयं त्वया ज्ञातं ज्ञेयं यस्य महात्मनः । भोगेभ्यो ह्यरतिर्जाता दृश्याद्वा सकलादिह ॥७१ प्राप्तं प्राप्तव्यमखिलं भवता पूर्णचेतसा । स्वरूपे तपसि ब्रह्मन् मुक्तास्त्वं भ्रान्तिमुत्सृज ॥७२ अतिबाह्यं तथा बाह्यमन्तराभ्यन्तरं धियः । शुक पश्यन्न पश्येस्त्वं साक्षी संपूर्णकेवलः ॥७३ वह पुरुष काल के द्वारा शरीर के कलवित कर लिये जाने पर जीवन्मुक्ता अवस्था को त्यागकर उसी प्रकार विदेह मुक्तावस्था को प्राप्त होता है जिस प्रकार गतिहीन पवन हो जाता है । विदेहमुक्त अवस्था में उन्नति, अवनति से दूर रहता है, उस समय उसका लय भी नहीं होता । उसकी वह अवस्था सत्, असत् से परे होती है और वह दूरस्थ भी नहीं होती । उसमें अहम्भाव अथवा परभाव भी नहीं होता । विदेहमुक्त अवस्था में गंभीरता और स्तब्धता होती है तथा उसमें तेज Sri Sri Anandamayee Ashram Collection, Varanasi