चन्द्रशेखरचक्रवर्तिकृतसन्दर्भदीपिकया समलङ्कृतम्

।। अभिज्ञानशकुन्तलम् ।।

या सृष्टिः स्रष्टुराद्या वहति विधिहुतं या हविर्या च होत्री
ये द्वे कालं विधत्तः श्रुतिविषयगुणा या स्थिता व्याप्य विश्वम्।
यामाहुः सर्वबीजप्रकृतिरिति यया प्राणिनः प्राणवन्तः
प्रत्यक्षाभिः प्रसन्नस्तनुभिरवतु वस्ताभिरष्टाभिरीशः।। 1-1।।

[नान्द्यन्ते]

सूत्रधारः—अलमतिविस्तरेण। (नेपथ्याभिमुखमवलोक्य) आर्ये, यदि नेपथ्यविधानम् अध्यवसितं तदिहागम्यताम्।

नटी—(प्रविश्य) अज्ज, इमं म्हि। आणवेदु अज्जो, को णिओओ अणुचिट्ठीअदु त्ति। (आर्ये, इयम् अस्मि। आज्ञापयतु आर्यः, कः नियोगः अनुष्ठीयताम् इति।)

---

।। ॐ नमो गणेशाय।।

श्रीचन्द्रशेखरपदाम्बुरुहे महेन्द्रश्रीचन्द्रशेखरकृतावनती प्रणम्य।
श्रीचन्द्रशेखरकृती वितनोति वृत्तिं शा(श)कुन्तलस्य विलसत्तनुचित्तवृत्तिम्।।

प्रारि(री)प्सितस्य निर्विघ्नपरिसमाप्तिकामः कविकल्पलताराम¹ वाग्देवता-विश्राम (धाम)² श्रीकालिदासः सकलान्तरायोत्सारण-कारण-स्मरणस्य भगवतः शशधरशिरोमणेरष्टमूर्ति-वर्णनरूपाम् आशीर्वादात्मिकां नान्दीं प्रकाशयति।।

या सृष्टिरिति।। (1-1) ईशः परमैश्वर्यवान् महादेवस्ताभिस्तनुभि-र्मूर्तिर्भिर्वो युष्मान् अवतु रक्षतु। ताभिः काभिः? या सृष्टिः स्रष्टुः स्थावर-जङ्गमात्मक-जगद्विधातुराद्या प्रथमा सृष्टिः। प्रथमतॊ या ब्रह्मणा विहितेति भावः। सा तनुर्जलरूपा।। या हविर्हवनीयद्रव्यं घृतादिकं वहति। हविः कीदृशम्? विधिहूतं, वेदविधानेनाग्नौ क्षिप्तम्। साऽग्निरूपा।। या होत्री यजमानरूपा।। ये द्वे तनू कालं दिवारात्रिरूपम् समयं विधत्तः कुरुतः। ते चन्द्रार्क-रूपे। एतेन दिक्कालात्मव्यावृत्तिः³।। या जगद्⁴ व्याप्य, स्थावरजङ्गमात्मकं जगदाक्रम्य स्थिता वर्तमाना। सा कीदृशी? श्रुतेःकर्णस्य⁵ विषयो गोचरो

---

1. मातृका 4117 इत्यत्र कविकल्पलताराम-वाग्देवताविश्रामश्रीकालिदासः इति पठ्यते।
2. मातृका 4118 इत्यत्र फलकाद् बहिः लिखितम्।
3. वाक्यमेतत् मातृकयोः (4117-4118) “साकाशरूपे”ति प्राक् पठ्यते, किन्तु स्थानपरिवर्तनं द्वयोर्लिपिकारयोः प्रमादः।
4. मातृका 4117 इत्यत्र “जगत” पाठो न समीचीनः प्रतिभाति।
5. मातृका 4117 इत्यत्र वर्णस्य इति दृश्यते।