अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

114 चंद्रशेखरचक्रवर्तिकृतसन्दर्भदीपिकया समलङ्कृतम्

उभे-तदो जीविदसव्वस्सेणावि इमं अदिधिविसेसं किदत्थं करेदि। (ततः जीवितसर्वस्वेनौपि इमम् अतिथिविशेषं कृतार्थं करोति।)

शकुन्तला- (सकृतक-कोपम्) अवेध, किं पि हिअए कदुअ मन्तेध। ण वो वअणं सुणिस्सं। (अपेतुम्, किमपि हृदये कृत्वा मन्त्रयेथे। न वां वचनं श्रोष्यामि।)

राजा- वयमपि तावद्भवत्यौ सखीगतं किं चित्पृच्छामः।

उभे-अज्ज अणुग्गहे वि अब्भत्थणा। (आर्य, अनुग्रहे अप्यभ्यर्थना।)

राजा-तत्रभवान् कण्वः शाश्वते ब्रह्मणि वर्तते, इयं च वः सखी तस्यात्मजेति कथमेतत्।

अनसूया-सुणादु अज्जो, अत्थि कोसिओ त्ति गोत्तणामहेओ महप्पहावो राएसी। (शृणोत्वार्यः, अस्ति कौशिकः इति गोत्रनामधेयः महाप्रभावो राजर्षिः।)

राजा-तत्रभवान्कौशिकः।

अनसूया-तं सहीए पहवं अवगच्छ। उज्झिदसरीरसंवड्ढणाए उण तादकण्णो से पिदा। (तं सख्याः प्रभवमवगच्छ। उज्झितशरीरसंवर्धनया पुनः तातकण्वः अस्याः पिता।)

राजा-उज्झित शब्देन जनितं नः कुतूहलम्। तदा मूलाच्छ्रोतुमिच्छामः।

अनसूया-सुणादु अज्जो, पुरा किल तस्स राएसिणो उग्गे तवसि वट्टमाणस्स कधं पि जादसङ्केहिं देवेहिं मेणआ णाम अच्छरा णिअमविग्धआरिणी पेसिदा। (शृणोत्वार्यः, पुरा किल तस्य राजर्षेः उग्ने तपसि वर्तमानस्य कथमपि जातशङ्कैः देवैः मेनका नामाप्सराः नियमविघ्नकारिणी प्रेषिता।)

राजा-अस्त्येतदन्यसमाधिभीरुत्वं देवानाम्। ततस्ततः।

अनसूया-तदो वसन्तोदाररमणीए समए उन्मादइत्तं ताए रूवं पेक्खिअ।

---

शृङ्गारलज्जां शृङ्गारकृतलज्जां नाटयत्यभिनयति। आकारमाकृतिं चेष्टां वा, आकारस्त्विङ्गिताकृत्योरिति मेदिनी। सखि शकुन्तले, यद्यद्य तात इह सन्निहितो भवेत्ततः किं भवेत्।

वे(ले)शाख्योऽयमलङ्कारः। तदुक्तं यद्वाक्यं वाक्यकुशलैः सुश्लिष्टार्थं प्रयुज्यते। नैपुण्योद्घाट्यते यत्र स लेशः परिकीर्तितः।। इति शङ्करः।

ततो जीवितसर्वस्वेनापि इममतिथिविशेषं कृतार्थं करोति। अथ च जीवितसर्वस्वं तस्य त्वमेव। अपसरतम्, किमपि हृदये कृत्वा मन्त्रयेथे, न युवयोर्वचनं श्रोष्यामि। सखीगतं शकुन्तलागतम्। आर्य, अनुग्रहेऽप्यभ्यर्थना। शृणोत्वार्यः, अस्ति कौशिक इति गोत्रनामधेयो महाप्रभावो राजर्षिः। कौशिकस्यापत्यमिति, कुलक्रमागतं नामेत्यर्थः। तं सख्याः प्रभवं पितरमवगच्छ। स्याज्जन्महेतुः प्रभव इति शाश्वतः। उज्झितशरीरसम्बर्द्धनया। पुरस्तात् कण्वोऽस्याः पिता। शृणोत्वार्यः, पुरा किल तस्य राजर्षे उग्ने तपसि वर्तमानस्य कथमपि जातशङ्कैर्देवैर्मेनका नामाप्सरा नियमविघ्नकारिणी प्रेषिता। तस्यास्तत्र गमनानध्यवसायात् कथमपीत्युक्तम्। ततो वसन्तोदारे रमणीये समये उन्मादि उन्मादकारि,