अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

116 चन्द्रशेखरचक्रवर्तिकृतसन्दर्भदीपिकया समलङ्कृतम्

प्रियंवदा-अज्ज, धम्माअरणपरव्वसो अअं जणो। गुरुणो उण से अणुरूववरप्पदाणे संकप्पो। (आर्य, धर्माचरणपरवशोऽयं जनः। गुरोः पुनः अस्याः अनुरूपवरप्रदाने सङ्कल्पः।)

राजा- (आत्मगतं सहर्षम्)

भव हृदय साभिलाषं सम्प्रति सन्देहनिर्णयो जातः।
आशङ्कसे यदग्निं तदिदं स्पर्शक्षमं रत्नम्।।1-28।।

शकुन्तला-(सरोषमिव) अणूसूए, गमिस्सं अहं। (अनुसूये, गमिष्याम्यहम्।)

अनुसूया-किं णिमित्तं। (किं निमित्तम्)

शकुन्तला-इमं असंबद्धप्पलाविणिं पिअंवदं अज्जाए गोदमीए गदुअ णिवेदइस्सं। (इमामसंबद्धप्रलापिनीम् प्रियंवदाम् आर्यायै गौतम्यै गत्वा निवेदयिष्यामि। (इत्युत्तिष्ठति)

अनुसूया-सहि, ण जुत्तं अस्समवासिणो जणस्स अकिदसक्कारं अदिधिविसेसं उज्जिअ सच्छन्ददो गमणं। (सखि, न युक्तं आश्रमवासिनः जनस्य अकृतसत्कारम् अतिथिविशेषम् उज्झित्वा स्वच्छन्दतः गमनम्। (शकुन्तला उत्तरम् अदत्त्वैव प्रस्थिता)

राजा- (अपवार्य) कथं गच्छति ......। (उत्थाय जिघृक्षुरिवेच्छां निगृह्य) अहो, चेष्टाप्रतिरूपिका कामिजनमनोवृत्तिः। अहं हि-

अनुयास्यन् मुनितनयां सहसा विनयेन वारितप्रसरः।
स्वस्थानादचलन्नपि गत्वेव पुनः प्रतिनिवृत्तः।।1-29।।

प्रियंवदा-(शकुन्तलामुपसृत्य) हला चण्डि ण लब्भदि गन्तुं। (सखि चण्डि न लभ्यते गन्तुम्)

शकुन्तला- (परिवृत्य सभ्रूक्षेपम्) किं ति। (किमिति।)

---

आर्य, धर्माचरण-वशः परतन्त्रोऽयं जनः। गुरोः पुनरनुरूपवरप्रदाने सङ्कल्पः। वरो जामातरि श्रेष्ठे इति शाश्वतः। आयत्ततायाम् आयत्ते प्रभुत्वं च वशं विदुरिति च। असवर्णत्व-निश्चयाद्योग(ग्य) वरप्रदाने श्रवणाच्च प्रमोदातिशयात्। स्वहृदयमुद्दिश्याह।

भव०।। (1-28) हे हृदय, साकाङ्क्षं भव। संप्रति प्रियमुं(यं व)दाकथानन्तरं सन्देहनिर्णयः सन्देहान्निश्चयो जातः। सन्देहे सति यो निर्णय इति शङ्करः। यद् वस्तु शकुन्तलारूपं ब्राह्मणीजत्वेनाग्निमाशंकसे, तत् स्पर्शयोग्यं रत्नमेव जातम्। अनुसूये, गमिष्याम्यहं। किं निमित्तम्। इमामसम्बद्धप्रलापिनीं प्रियमु(यं व)दाम् आर्यायै गौतम्यै गत्वा निवेदयिष्यामि। सखि, न पुनराश्रमवासिनो जनस्याकृतसत्कारम् अतिथिविशेषम् उज्झित्वा स्वच्छन्दतो गमनम्। शिक्षाख्यो नाट्यालंकारोऽयम्। शिक्षा स्याद् उपदेशनमित्युक्तेः। प्रतिरूपिका सदृशी। अहं। (1-28) सहसा अन्वयास्यन् कुलमर्यादया निवारित-स्वच्छन्दाचरणः गत्वेवेति। इव सम्भावनायाम्। चण्डि कोपने, न लभ्यते गन्तुं त्वयेति शेषः। सभ्रूक्षेपेति ललिताख्योऽयं हावविशेषः। तदुक्तं सुकुमारतया अङ्गानां विन्यासो ललितं मतमिति। किमिति, कथं न लभ्यते गन्तुमित्यनुषङ्गः।।