अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

अभिज्ञानशकुन्तलम् तृतीयोऽङ्कः 143

तपति तनुगात्रि मदनस्त्वामनिशं मां पुनर्दहत्येव। ग्लपयति यथा शशाङ्कं न तथा हि कुमुद्वतीं दिवसः॥३–२०॥

सख्यौ–(विलोक्य सहर्षमुत्थाय) साअदं जधासमीहिदफलस्स अविलम्बिणो मणोरधस्स। (स्वागतं यथासमीहितफलस्याविलम्बिनः मनोरथस्य।)

(शकुन्तला उत्थातुमिच्छति)

राजा–सुन्दरि, अलमलमायासेन।

संदष्टकुसुमशयनान्यशुविमर्दितमृणालवलयानि। गुरुपरितापानि न ते गात्राण्युपचारमर्हन्ति॥३–२१॥

शकुन्तला–(ससाध्वसमात्मगतम्) हिअअ। तथा उत्तम्मिअ इदाणिं ण किं पि पडिवज्जसि। (हृदय, तथा उत्तम्य इदानीं न किमपि प्रतिपद्यसे।)

अनुसूया–इदो सिलादलेक्कदेसं अणुगेण्हदु महाराओ। (इतः शिलातलैकदेशमनुगृह्णातु महाराजः।)

(शकुन्तला किंचिद् अपसरति।)

राजा–(उपविश्य) प्रियंवदे, कच्चित् सखीं वो नातिबाधते शरीरतापः।

प्रियंवदा–(सस्मितम्) लद्धोसदो संपदं उवसमं गमिस्सदि। महाराअ, दोण्णं पि वो अण्णोण्णाणुराओ पच्चक्खो। सहीसिणेहो उण पुणरुत्तवाइणिं करेदि मं। (लब्धौषधः साम्प्रतमुपशमनं गमिष्यति। महाराज, द्वयोरपि वाम् अन्योऽन्यानुरागः प्रत्यक्षः। सखीस्नेहः पुनः पुनरुक्तवादिनीं करोति माम्।)

राजा–भद्रे, न तत्परिहार्यं यतो विवक्षितमनुक्तमनुतापं जनयति।

प्रियंवदा–तेण हि सुणादु अज्जो। (तेन हि शृणोत्वार्यः।)

राजा–अवहितोऽस्मि।

---

तपति०।। (3–20) हे कृशगात्रि, दहति भस्मसात् करोति। अनिशमित्युभयत्र प्रजिवस्यु-पमालङ्कारः। अर्थान्तरन्यास इति शङ्करः। विलोक्येति, पृष्ठतो दर्शनं यत्तल्लोकनमुदाहृतमिति भरत इति शङ्करः। स्वागतं कुशलं यथा सखी हितफलस्याविलम्बिनो मनोरथस्य भरत इत्यर्थः। मनोरथरूपो भवानेवेत्यर्थः।

सन्दष्ट०।। (3–21) सन्दष्टमाश्लिष्टं विवर्णितं म्लानीभूतं, विमर्दितञ्च पाठः। उपचारं सेवा। हृदय तथा उत्तम्य(मा?) इदानीं न किमपि प्रतिपद्यसे। इतः शिलातलैकदेशमलङ्करोतु, अनुगृह्णातु वा महाराजः। इत इत द्वितीयार्थे तसिः। कच्चित् कामप्रवेदन इत्यमरः। अक्षरं संघातनामकं लक्षणमिदम्। तदुक्तं वर्णनाक्षरसंघात-श्चित्रार्थैरक्षरैर्मितैरिति। लब्धौषध इदानीमुपशमं गमिष्यति।। महाभाग द्वयोरप्य-न्योन्यानुरागः प्रत्यक्षः। सखीस्नेहः पुनर्मां पुनरुक्तवादिनीं करोति। तेन हि शृणोतु महाभागः। आश्रम-वासिनो जनस्य राज्ञार्तिहरेण भवितव्यमिति। नन्वेष धर्मः। तेन हि इयं नः सखी त्वामुद्दिश्य भगवता मदनेनेदमवस्थानं प्रापिता।