अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

152 || चन्द्रशेखरचक्रवर्तिकृतसन्दर्भदीपिकया समलङ्कृतम्

राजा- सुन्दरि, किमन्यत्।

इदमप्युपकृतिपक्षे सुरभि मुखं ते मया यदाघ्रातम्।
ननु कमलस्य मधुकरः सन्तुष्यति गन्धमात्रेण॥३-३७॥

शकुन्तला- असंतोसे उण किं करेदि। (असंतोषे पुनः किं करोति।)

राजा- इदमिदम्। (इति व्यवसितो, वक्त्रं ढौकते।)

(नेपथ्ये)

चक्कवाअवहु। आमन्तेहि सहअरं। उवत्थिदा रअणी।
(चक्रवाकवधु, आमन्त्रय सहचरम्, उपस्थिता रजनी।)

शकुन्तला- (कर्णं दत्त्वा ससंभ्रमम्) अज्जउत्त। एसा खु तादकण्वस्स धम्मबहिणी कणीअसि अज्जा गोदमी मम वुत्तन्तोवलम्भणणिमित्तं आअदा। ता विडवन्तरिदो होहि। (आर्यपुत्र, एषा खलु मम वृत्तान्तोपलम्भननिमित्तम् आर्या गौतमी आगता। तद्विटपान्तरितः भव।)

राजा- तथा। (इत्येकान्ते स्थितः)

प्रविश्य पात्रहस्ता गौतमी- जाद, इदं सन्तिउदअं। (दृष्ट्वा समुत्थाप्य) असुत्था इध देवदासहाइणी चिट्ठसि। (जात, इदं शान्त्युदकम्। अस्वस्था इह देवतासहायिनी तिष्ठसि।)

शकुन्तला- इदाणिं जेव पिअंवदाअणूसूआओ मालिणिं ओदिण्णाओ। (इदानीं एव प्रियंवदानुसूये मालिनीमवतीर्णे।)

---

दुष्यन्तः। शकुन्तलापि सम्भोगाय सव्याजमाह। असन्तोषे पुनः किं करोति। मधुकर इत्यर्थात्। इदमित्यधरपानाद्यभिनयं कुर्वन्। शकुन्तला वक्त्रं ढौकते गूहति। कौ(कै)शिकीवृत्तङ्ग नर्म्मभेदोऽयं शृङ्गारहास्यविहितः। तदुक्तम्-वैदग्ध्यक्रीडितं नर्म इष्टजनावर्तनं कृतच्च त्रिविधं मतम्। विदूषा हास्येन केवलेन तु विहित शृङ्गारभितियुक्तेन। शङ्करस्तु “इदम्” इति व्यवसितो यत्नं कर्तुमुद्यत इत्यर्थः। शकुन्तला कर्त्री वक्त्रं ढौकते, पिधत्त इत्यर्थः। न तु चुम्बतीत्यर्थः। आ न मे “कथमभ्युन्नमितं न चुम्बितं तदि”ति विरोधात्। एवञ्च भरते साक्षाच्चुम्बननिषेधाच्च। तदुक्तम् न कार्यं शयनं रङ्गे नाट्ययोगमपेक्षता। केनचिद्व्यपदेशेन तद्विच्छेदञ्च कारयेत्।। यदि स्वपेद् अर्थवशात् पुरुषः सहितः स्त्रिया। न तत्र चुम्बनं कुर्य्यान्निर्वाञ्जालिङ्गनं न चेति।। नेपथ्य इति। चूलिकाख्यो[र्थो]पक्षेपकभेदः। चक्रवाकवधूरामन्त्रयति सहचरं “उपस्थिता रजनी”। अथ च प्रकृतविघ्नकारित्वाद् रजनीव रजनी गौतमी। तत्प्रवेश(शः) सख्यौ सूचितवत्यौ।। ससंभ्रममिति संभ्रमं त्रयम् इच्छन्ति, भयमुद्वेगमादरमिति कोषः। गौतमीजाने(ज्ञाने)⁴⁰ भयं, वल्लभा[ला]पो दुर्लभ इत्युद्वेगः।

उपजीव्यागमनमित्यादरः। आर्य्यपुत्र, एषा खलु तातकण्वस्य धर्म्यभगिनी क(र)णीयसीवार्य्या गौतमी मम प्रवृत्तान्तोपलम्भननिमित्तमागता, तद्विटपान्तरितो भव। जाते पुत्रि, जातशब्देनापत्यमात्रमुच्यते।

---

40. गौतमीजाने इति 4118 इत्यत्र।