अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

अभिज्ञानशकुन्तलम् तृतीयोऽङ्कः 153

गौतमी-(शान्त्युदकेन शकुन्तलामभ्युक्ष्य) जाद, णिराबाधा मे चिरं जीव। अवि लहुसंतावाइं दे अङ्गाइं। (जात, निराबाधा मे चिरंजीव। अपि लघुसन्तापानि ते अङ्गानि।)
(इति स्पृशति)

शकुन्तला-अज्जे, अत्थि विसेसो। (आर्ये, अस्ति विशेषः।)

गौतमी-परिणदो दिअसो। ता एहि। उडअं जेव गच्छम्ह। (परिणतः दिवसः। तदेहि। उटजमेव गच्छावः।)

शकुन्तला-(कथं चिदुत्थायात्मगतम्) हिअअ, पढमं जेव सुहोवणदे मणोरधे कालहरणं करेसि। संपदं अणुभव दाव दे किदं। (पदान्तरे प्रतिनिवृत्य, प्रकाशम्) लदाहरअ संतावहारअ। आमन्तेमि तुमं पुणो वि परिभोअत्थं। (हृदय, प्रथममेव सुखोपनते मनोरथे कालहरणं करोषि। साम्प्रतमनुभव तावत्ते कृतम्। लतागृहक, सन्तापहरक। आमन्त्रयामि त्वां पुनः अपि परिभोगार्थम्।)

(इति निष्क्रान्ते)

राजा-(पूर्वस्थानमुपेत्य सनिःश्वासम्) अहो, विघ्नवत्यः प्रार्थितसिद्धयः।
मुहुरङ्गुलिसंवृताधरोष्ठं प्रतिषेधाक्षरविक्लवाभिरामम्।
मुखमंसविवर्ति पक्ष्मलाक्ष्याः कथमप्युन्नमितं, न चुम्बितं तत्।।३-३८।।

क्व नु खलु सम्प्रति गच्छामि। अथवा इहैव प्रियापरिभुक्ते लतामण्डपे मुहूर्तं तिष्ठामि।

---

जाते इति शङ्करः। इदं शान्त्युदकम्, शान्तिर्भद्रं, तदर्थमुदकम्। असुस्थात्र देवतासहायिनी एकाकिनी तिष्ठसि। इदानीमेव प्रियमू(यंव)दानुसूये मालिनीमवतीर्णे।

“एवस्य जे(ज)व”ति⁴¹ प्राकृतसूत्रादन्तस्त्वावदीय पिण्ड इत्यवधेयम्। निराधारा, त्वं चिरं जीव। अपि लघु सन्तापानि तेऽङ्गानि। अपि प्रश्ने। आर्य्ये अस्ति विशेषः। परिणतो दिवसस्तदेहि उटजं गच्छावः। हृदय प्रथमं सुखोपनते मनोरथे कालहरणं करोषि। कृतवदसि साम्प्रतमनुभव तावत्ते कृतं, स्वयं कृतमनुभूयतामित्यर्थः।

मुहुः०।। (3-38) प्रतिषेधाक्षरं प्रतिषेधमक्षरं, “न ममाधरम् उन्नमये”त्यादि वर्णस्तेन यद्वैकलव्यम्। तेनाभिरामं⁴², बालास्वभावात् प्रतिषेधाक्षरं प्रमदास्वभावाच्च तदभिधाने क्लेशात् ब्रूम इत्यन्ये। अंसविवर्ति तिर्यक्कृतं प्रशस्तपक्ष्मयुक्तम् अक्षि यस्याः तदपि निर्वचनीयम्।

दर्पणकारस्तु “न चुम्बितं त्वि”ति पठित्वा, “तु” इति निपातस्यानुतापव्यञ्जकत्वमित्याह। पक्षमलत्वञ्च चक्षुषः शुभावहम्। तदुक्तं भविष्ये-नीलोत्पलदलप्रख्यै-रताम्रैश्चारु पक्ष्मभिः। वनितानयनैरेभि-र्भाग्यसौभाग्यभागिनीति।

तस्याः०।। (3-39) शरीरेति देह संघृष्ट्या बिसाभरणं मृणालवलयमित्यनेन प्रकारेणासक्ती भवदीक्षणं यस्य। वह०।। मम मूढं कर्तुं व्याकर्तव्यज्ञानशून्यं चित्तम् इति गणयति चिन्तयति यदा

---

41. सूत्रमिदं वररुचिप्रणीते प्राकृतप्रकाशे 12-13 क्रमांकांके दृश्यते।
42. तेनाभिभव्यायं इति 4117 इत्यत्र।