अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

154 चन्द्रशेखरचक्रवर्तिकृतसन्दर्भदीपिकया समलङ्कृतम्

(सर्वतो विलोक्य)
तस्याः पुष्पमयी शरीरलुलिता शय्या शिलायामियं
कान्तो मन्मथलेख एष नलिनीपत्रे नखैरर्पितः।
हस्ताद्भ्रष्टमिदं बिसाभरणमित्यासज्यमानेक्षणो
निर्गन्तुं सहसा न वेतसगृहादीशोडस्मि शून्यादपि।।३–३९।।

(विचिन्त्य) अहो धिक्, असम्यक् चेष्टितं प्रियां समासाद्य कालहरणं कुर्वता मया। तदिदानीं–
रहः प्रत्यासत्तिं यदि सुवदना यास्यति पुनः–
र्न कालं हास्यामि प्रकृतिदुरवापा हि विधयः।
इति क्लिष्टं विघ्नैर्गणयति च मे मूढहृदयं
प्रियायाः प्रत्यक्षं किमपि च तथा कातरमिव।।३–४०।।

(नेपथ्ये) भो भो राजन्।
सायन्तने सवनकर्मणि संप्रवृत्ते
वेदीं हुताशनवतीं परितः प्रकीर्णाः।
छायाश्चरन्ति बहुधा भयमादधानाः
सन्ध्याभ्रकूटकपिशाः पिशिताशनानाम्।।३–४१।।

राजा– (आकर्ण्य सावष्टम्भम्) भो भोस्तपस्विनः! मा भैष्ट। अयमहमागतोऽस्मि।

(इति निष्क्रान्तः)
।। इति तृतीयोऽङ्कः।।

---

विघ्नैर्व्याकुलं सत् प्रियायाः शकुन्तलायाः प्रत्यक्षं संमुखे किमप्यनिर्वाच्यं तथावृत्तं परिभोगानुभवप्रकारेण कातरमिव⁴³। चिन्तामेवाह। यदि०।। (3-40) सा मुखी रहो निर्जने, पुनः प्रत्यासत्तिं सान्निध्यं यास्यति, तदा न कालं हास्यामि, न विलम्बं करिष्यामीत्यर्थः। शङ्करस्तु कालं सम्भोगसमयं न त्यक्ष्यामीत्याह। हि यस्मात् विषयाः स्रक्–चन्दन–वनितादयः स्वभावदुर्लभा भवन्ति। किमिव हि पाठे इवशब्दो वाक्यालङ्कारे। प्रियाप्रत्यक्षं। पश्चात्तापनामा नाट्यालङ्कारोऽयम्। तदुक्तं–पश्चात्तापोऽनुतापश्च कृत्वा वाक्यान्तरं भवेदिति।

सायं०।। (3-41) सायन्तने सन्ध्याकालीने सवनकर्मणि यज्ञक्रियायां संप्रवृत्ते कर्तुमारब्धे, आदिकर्मणि क्तः”। वेदीं० परितः वेद्याः सर्वत्रेत्यर्थः। अभितः परितः इत्यादिना षष्ठ्यर्थे द्वितीया। बहुधानेकप्रकारेण चरन्ति भ्रमन्ति सन्ध्याकाल–मेघसमूह पिङ्गलानां च्छायाः। सवनं त्वध्वरे स्नाने इति मेदिनी। अनेन–पराद्भाव(?)भावः।। ।।

।। इति तृतीयोऽङ्कः।।

---

⁴³. 4117 इत्यत्र शतरमिव इति पठ्यते।