अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

।। चतुर्थोऽङ्कः ।।

(ततः प्रविशतः कुसुमावचयनमभिनयन्त्यौ सख्यौ)

अनसूया—पिअंवदे, जइ वि गन्धव्वेण विवाहेण णिव्वुत्तकल्लाणा पिअसही सउन्तला अणुरूवभत्तुभाइणी संवृत्ता तथा वि ण मे णिव्वुदं हिअअं। (प्रियंवदे, यद्यपि गान्धर्वेण विवाहेन निर्वृत्तकल्याणा प्रियसखी शकुन्तला अनुरूपभर्तृभागिनी संवृत्ता, तथापि न मे निर्वृतं हृदयम्।)

प्रियंवदा—कधं विअ। (कथमिव।)

अनसूया—अज्ज सो राएसी इट्ठिपरिसमत्तीए इसीहिं पेसिदो अत्तणो णअरं पविसिअ अन्तेउरिआसदसमागदो इमं जणं सुमरेदि ण व त्ति। (अद्य सः राजर्षिः इष्टिसमाप्तौ ऋषिभिः प्रेषितः आत्मनः नगरं प्रविश्यान्तःपुरिकाशतसमागतः इमं जनं स्मरति न वा इति।)

प्रियंवदा—एत्थ दाव वीसत्था होहि। ण हि तादिसा आकिदिविसेसा गुणविरोहिणो होन्ति। एत्तिअं उण चिन्तणीअं। तादो तित्थजत्तादो पडिणिउत्तो इमं वुत्तन्तं सुणिअ ण आणे किं पडिवज्जिस्सदि त्ति। (अत्र तावत् विश्वस्ता भव। न हि तादृशाः आकृतिविशेषाः गुणविरोधिनः भवन्ति। एतावत् पुनः चिन्तनीयम्। तातः तीर्थयात्रातः प्रतिनिवृत्तः इमं वृत्तान्तं श्रुत्वा न जाने किं प्रतिपत्स्यते इति।)

अनसूया—जधा मं पुच्छसि तथा अहिमदं तादस्स। (यथा मां पृच्छसि तथा अभिमतं तातस्य।)

प्रियंवदा—कधं विअ। (कथं इव।)

अनसूया—किं अण्णं। वरस्स अणुरूवस्स कण्णआ पडिवादणीअअ त्ति अअं दाव पढमो संकप्पो। तं जइ देव्वं जेव सम्पादेदि णं कदत्थो गुरुअणो। (किमन्यत्। वरस्य अनुरूपस्य कन्यका प्रतिपादनीया इति अयं तावत् प्रथमः सङ्कल्पः। तं यदि दैवमेव सम्पादयति, ननु कृतार्थः गुरुजनः।)

---

।। चतुर्थोऽङ्कः ।।

प्रियंवदे⁴⁴, यद्यपि गान्धर्वेण विवाहेन निवृत्तकल्याणा प्रियसखी शकुन्तलानुरूप-भर्तृभगिनी संवृत्ता, तथापि न निर्वृतं मे हृदयम्। कथमिव किमिति वा। अद्य सा राजर्षिर्रिष्टपरिसमाप्तौ ऋषिभिः प्रेषितमात्मनो नगरं प्रविश्यान्तःपुरिकाशतसमागमादिमं जनं स्मरति न वेति। अन्तःपुरशब्देन कलत्रमुच्यते।

अत्र तावद् विश्रब्धा। निःशङ्का भव। न हि तादृशा आकृतिविशेषा गुणविरोधिनो भवन्ति। एतावत् पुनश्चिन्तनीयं तातस्तीर्थयात्रातः प्रतिनिवृत्तः, इमं वृत्तान्तं श्रुत्वा न जाने किं प्रतिपत्स्यते इति। यदि मां पृच्छसि तदानुमतमिदं तातस्य भविष्यति। कथमिव। किमन्यद् अनुरूपाय कन्या प्रतिपादनीयेति अयं तातसङ्कल्पः। तं यदि दैवमेव सम्पादयति, ननु कृतार्थो गुरुजनः।

---

44. मातृका 4117 इत्यत्र प्रियम्वुदे इति पठ्यते।