अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

अभिज्ञानशकुन्तलम् चतुर्थोऽङ्कः 161

अथवा प्रतिबुद्धापि किं करिष्यामि। न मे उचितेष्वपि प्रभातकरणीयेषु हस्तौ प्रसरतः। सकामः इदानीं कामः भवतु येन शुद्धहृदया प्रियसख्यसत्यसंधे जने पदं कारिता। अथवा न तस्य राजर्षेः अपराधः। दुर्वाससः शापः खल्वेषः प्रभवति। अन्यथा कथमिदानीं सः राजर्षिः तादृशानि मन्त्रयित्वा एतावतः कालस्य वाङ्मात्रकमपि न विसर्जयति। तत् इतः अभिज्ञानाङ्गुरीयकमस्य विसर्जयामः इति। अथवा निर्दुःखशीतले तपस्विजने को नाम अभ्यर्थ्यताम्। न च सखीगामी दोषः इति कृत्वा व्यवसिताः अपि पारयामः तातकण्वस्य दुःषन्तपरिणीताम् आपन्नसत्त्वां शकुन्तलां निवेदयितुम्। तदत्र इदानीं किं नु खल्वस्माभिः करणीयम्।)

प्रियंवदा – (प्रविश्य) अणसूए, तुवर तुवर। सउन्तलाए पत्थाणकोदूहलाई करीअन्ति। (अनसूये, त्वरस्व त्वरस्व। शकुन्तलायाः प्रस्थानकौतूहलानि क्रियन्ते।)

अनसूया – (सविस्मयम्) सहि, कधं विअ। (सखि, कथं इव।)

प्रियंवदा – सुणाहि। इदाणिं जेव सुहसुत्तिआपूच्छणणिमित्तं सउन्तलाए समीवं गद म्हि। (शृणु, इदानीमेव सुखसुप्तिकाप्रश्ननिमित्तं शकुन्तलायाः समीपं गतास्मि।)

अनसूया – तदो तदो। (ततस्ततः।)

प्रियंवदा – तदो जाव णं लज्जावणदमुहिं परिस्सइजअ तादकण्णो एवं अहिणन्देदि। वच्छे, दिट्ठिआ धूमोवरुद्धदिट्ठिणो वि जजमाणस्स पावअस्स मुहे ज्जेव णिवदिदा आहुदी। सुसिस्सपरिग्गहिदा विअ विज्जा असोअणीआ सि मे संवुत्ता। ता अज्ज ज्जेव तुमं इसिपरिग्गहिदं कदुअ भत्तुणो सआसं विसज्जेमि त्ति। (ततः यावदेनां लज्जावनतमुखीं परिष्वज्य तातकण्वः एवमभिनन्दति। वत्से, दिष्ट्या धूमोपरुद्धदृष्टेः अपि यजमानस्य पावकस्य मुख एव निपतिता आहुतिः। सुशिष्यपरिगृहीतेव विद्या अशोचनीया असि मे संवृत्ता। तत् अद्यैव त्वाम् ऋषिपरिगृहीतां कृत्वा भर्तुः सकाशं विसर्जयामीति।)

---

इदानीम् इतस्तस्मिन्नभिज्ञानाङ्गुरीयकं विसर्जयामि। निर्दुःखशीतले तपस्विजने को नामाभ्यर्थ्यताम्। अथवा निर्दुःखैति शङ्करः पठति। न च(ननु) सखीगामी दोष इति, व्यवसा(सि)तुमपि [न] पारयामः, तातकण्वस्य वा दुस्म[दुःष]न्तस्य राज्ञः परिणीतामापन्नसत्त्वां गर्भिणीं शकुन्तलां निवेदयितुम्। तदत्रेदानिं किं नु खल्वस्माभिः करणीयम्।।

त्वरय त्वरय शकुन्तलायाः प्रस्थानकौतूहलानि क्रियन्तां {क्रियन्तां वा}। सखि, कथमिव। सखि, शृण्विदानीमेव सुखसुप्तिकप्रश्न-निमित्तं शकुन्तलायाः समीपं गतास्मि। ततस्ततः। ततो यावदेनां लज्जावनतमुखीं परिष्वज्य तातकण्व एवमभिनन्दति। यावद् वाक्यालंकारे। वत्से, दिष्ट्या धूमोपरुद्धे(द्धेः) दृष्टेपि यजमानस्य पावकमुखनिपातिता व्याहुतिः। स्वशिष्यपरिगृहीता विद्येवाशोचनीयामि (सि) मे संवृत्ता⁵³। तदद्यैव त्वामृषिभिः परिगृहीतां कृत्वा, भर्तुः सकाशं विसर्जयामीति।।

---

53. विद्येयेवाशोचनीयामि मे संप्रवृत्ता इति 4117 इत्यत्र पठ्यते।