ऐतरेय आरण्यक (ऋग्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी व्याख्या)

२६८ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्- [५पञ्चमारण्यके-

ब्रह्माणि” इति सूक्तं षडृचम् । “आ ते महः” इत्यादीनि पञ्च सूक्तानि । तेषु प्रथमम् । “आ ते महः” इति सूक्तं षडृचम् । “न सोमः” [ ऋ० सं० म० ७ सू० २६ ऋ० १ ] इति द्वितीयं पञ्चर्चम् । “इन्द्रं नरो नेमधित” [ ऋ० सं० म० ७ सू० २७ ऋ० १ ] इति पञ्चर्चं तृतीयम् । “ब्रह्माण इन्द्र” [ ऋ० सं० म० ७ सू० २८ ऋ० १ ] इति पञ्चर्चं चतुर्थम् । “अयं सोमः” [ ऋ० सं० म० ७ सू० २९ ऋ० १ ] इति पञ्चर्चं पञ्चमम् । “आ न इन्द्रः” इत्येतत्सूक्तमेकादशर्चम् । तदेतत्संपातसूक्तमिति नाम्ना^३ व्यवह्रियते । “इत्था हि सोमः” इत्येषा पङ्क्तिच्छन्दस्केर्गैका । एतावत्पठित्वा सूददोहाः पठनीया ।

भागान्तरं दर्शयति—

बार्हत उत्तरः, इति ।

योऽयं शस्त्रस्योत्तरः(रः) पक्षः सोऽयं बृहत्सामसंबंधी ।

तमेव संबन्धं विस्पष्टयति—

त्वामिद्धि हवामहे त्वं ह्येहि चेरव इति बृहतः स्तोत्रियानुरूपौ प्रगाथौ चतस्रः सतीः षड्बृहत्यः करोति, इति ।

पूर्ववद्व्याख्येयम् ।

बृहतीपाठादूर्ध्वं पठनीयं मन्त्रजातं दर्शयति—

तमु ष्टुहि यो ऽअभिभूत्योजाः सुत इत्त्वं निमिश्र इन्द्र
सोम इति त्रीण्यभूरेको रयिपते रयीणामित्यष्टौ
सूक्तानि कथा महामवृधत्कस्य होतुरिति संपात इन्द्रो
मदाय वावृध इति पङ्क्तिः सूददोहाः, इति ।

“तमु ष्टुहि” इत्येतत्सूक्तं पञ्चर्चम् । “सुत इत्त्वम्” इत्यादीनि त्रीणि सूक्तानि । तेषु “सुतः” इत्येतत्प्रथमं दशर्चम् । “वृषामदः” [ ऋ० सं० म० ६ सू० २४ ऋ० १ ] इत्येतद्द्वितीयमपि सूक्तं दशर्चम् । “या त ऊतिः” [ ऋ० सं० म० ६ सू० २५ ऋ० १ ] इत्येतत्तृतीयं सूक्तं नवर्चम् । “अभूरेकः” इत्यादीन्यष्टौ

---

त्वामिद्धि हवामहे०—ऋ० सं० म० ६ सू० ४६ ऋ० १ । त्वं ह्येहि चेरवे०—ऋ० सं० म० ८ सू० ६१ ऋ० ७ । तमु ष्टुहि०—ऋ० सं० म० ६ सू० १८ ऋ० १ । सुत इत्त्वं०—ऋ० सं० म० ६ सू० २३ ऋ० १ । अभूरेको०—ऋ० सं० म० ६ सू० ३१ ऋ० १ । कथामहा०—ऋ० सं० म० ४ सू० २३ ऋ० १ । इन्द्रो मदाय०—ऋ० सं० म० १ सू० ८१ ऋ० १ ।

---

१ घ. ङ. ॰मृ । आन । २ ग. ॰मृ । आनं । ३ क. ख. ॰ति व्य० ।