श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)
Srimad Ananda Ramayana Hindi
महर्षि वाल्मीकि / अज्ञात द्वारा
स्रोत: Srimad Ananda Ramayana Complete 9 Kandas with Hindi Translation (उद्गम)
पृष्ठ 211, कुल 811 में से
संदर्भ में पढ़ेंसर्गः ७ ] यात्राकाण्डम् [ १०५
स्नात्वा दक्षिणाशां च ततो रामो ययौ पुनः । पूर्वदेशे नृपैर्निमानितः पूजितोऽपि च ॥१३७॥
गृहीत्वा स्वकरं तेभ्यस्तैः सहैव शनैः शनैः । विमानेन सुखेनैव तीर्थान्यन्यानि सेवितुम् ॥ १३८॥
श्रीरामो याम्यदिग्भ्रान्ति दक्षिणाभिमुखो ययौ, एवं प्रोक्ता पूर्वदेशयात्रा रामेण या कृता ॥१३९ ।
इति श्रीमदानन्दरामायणे यात्राकाण्डे पूर्वदेशतीर्थयात्रावर्णनं नाम षष्ठः सर्गः । ६ ।।
सप्तमः सर्गः
( श्रीरामके द्वारा दक्षिणभारतकी तीर्थयात्रा )
श्रीरामदास उवाच
ततो रामः समुल्लङ्घ्य मत्स्यनीथं मनोरमम् । तीर्त्वा महानदीं कृष्णां पश्यन् पुण्यस्थलानि सः ॥ १ ॥
ततो ययौ नार्गलहं रामः पानकनामकम् । कृष्णाब्धिसंगमे स्नात्वा दत्त्वा दानं निजेच्छया ॥ २॥
पश्यन्नानास्थलच्छेयं ययौ श्रीशैलपर्वतम् । स्नात्वा स नीलगङ्गायां दृष्ट्वा श्रीमल्लिकार्जुनम् ॥ ३ ॥
तत्रैव कृष्णा सा गङ्गा नीलगङ्गेति नामतः श्रीमल्लेशशिरो दृष्ट्वा पुनर्जन्मनिवारकम् ॥४।
शिखरेश्वरस्य शिखराद्ब्रह्मकुण्डे विगाह्य च भीमकुण्डे ततः स्नात्वा नयां निर्वृतिसंगमे ॥५॥
तुङ्गभद्रासंगमेऽपि महानदीसरोवरे विगाह्य भवनाशिन्यां वशो दृष्ट्वा महोबलम् । ६।।
नारसिंह ततो नत्वा कृत्वा स्तम्भप्रदक्षिणाः गत्वा पुष्पगिरी तत्र पिनाकीमगदात्तथा ॥७॥
पश्यन् पुण्यस्थलानीशं च दृष्ट्वा पम्पामरोवरम् । किष्किन्धायां ततो गत्वा सुग्रीवाद्यैः सुपूजितः ॥८॥
सुग्रीवाद्यैर्वानरैश्च विमानेन विहायसा । प्रवर्षणगिरिं स्वीयगुहां रम्यां प्रदर्शयन् ॥९॥
वैदेहीं कौतुकाद्रामः किंचित्कृत्वा विमाननम् द्वितीये भीमकुण्डेऽथस्नात्वा गत्वा षडाननम् ।१० ।
स्नात्वाऽगस्त्यकुण्डमध्ये षडाननार्चार्थमनेकशः कनकगिरिस्थं शंभुं नत्वा सुपूज्य राघवः ।।११।
किनारे आये। वहाँ उन्होंने अपने नामका एक उत्तम पर्वत नियत किया। बादमें सागरके साथ गोदावरी-सङ्गममें स्नान किया पश्चात् वे दक्षिणापांत पूर्वकी ओर आ गये। वहाँ अन्य राजाओं द्वारा पूजित तथा सम्मानित होकर और उनसे कर लेत हुए उनको भी साथ लेकर धीरे धीरे विमानके द्वारा अन्यान्य तीर्थोंको देखनेकी इच्छा से दक्षिण भारतकी ओर बने । इस प्रकार रामकी पूर्वप्रदेशकी यात्रा समाप्त हुई ॥१३५-१३९॥
इति श्रीमदानन्दरामायणे यात्राकाण्डे 'ज्योत्स्ना' भाषाटीकायां पूर्वदेशयात्रावर्णनं नाम षष्ठः सर्गः ॥ ६ ॥
श्रीरामदासने कहा — वहाँसे राम मनोहर मत्स्य देशसे होते हुए महानदी तथा कृष्णाको पार करके अन्यान्य पवित्र स्थानोंको देखते हुए पानक नृसिंहतीर्थ गये। पश्चात् कृष्णा तथा समुद्रके सङ्गममें स्नान करके उन्होंने अनेक दान पुण्य किये ॥ १ । २ । वहाँसे विविध वनोंका सौन्दर्य देखते हुए राम श्रीशैल पर्वतपर पधारे। वहाँ नीलगङ्गामें स्नान करके श्रीमल्लिकार्जुनके दर्शन किये ॥ ३ ॥ यहाँपर कृष्णा नदीका ही नाम नीलगङ्गा पड़ गया है । पुनर्जन्मके निवारक श्रीशैलशिखरको देखकर शिखरेश्वरके शिखरसे निकले हुए ब्रह्मकुण्डमें स्नान किया । इसके अतिरिक्त भीमकुण्ड, निवृत्तिसङ्गम, तुङ्गभद्राके सङ्गम, महानदीके सरोवर और भवनाशिनीमें स्नान किया। वहाँ महाप्रतापी नरसिंहजीका दर्शन किया तथा स्तम्भकी प्रदक्षिणा की। वहाँसे मार्ग पुष्पगिरिपर आकर पिनाकिनी नदीमें स्नान किया ॥४-७॥ बादमें अनेक आश्रमों तथा विविध पुण्यवनोंको देखते हुए पंपासरोवर और वहींसे किष्किन्धा गये। वहाँ सुग्रीव आदिन रामका विधिवत् पूजन-सत्कार किया ॥ ८ ॥ वहाँसे सुग्रीव आदि वानरोंका साथ ले तथा विमानपर आरूढ़ होकर आकाश-मार्गसे प्रवर्षण गिरिपर पधारे। वहाँ जानकीको अपना निवासगुफा दिखलाकर आराम कुछ हँसे। फिर भीमकुण्डमें स्नान करके षडानन कार्त्तिकेय स्वामीका दर्शन करनेके लिए गये ॥९ । १०॥ अगस्त्यकुण्डमें