श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)
Srimad Ananda Ramayana Hindi
महर्षि वाल्मीकि / अज्ञात द्वारा
स्रोत: Srimad Ananda Ramayana Complete 9 Kandas with Hindi Translation (उद्गम)
पृष्ठ 648, कुल 811 में से
संदर्भ में पढ़ें| ६३२ | आनन्दरामायणे | [ सर्गः ६ |
|---|
मुखशुद्ध्यनुकूलं च त्रिपुण्ड्रं हस्तयोग्यकम् । तथा प्रावरणं दिव्यं नव वस्त्राणि भो द्विज ॥३३॥ नव दिव्यालङ्कारा देयाः श्रीराघवाय हि । कुण्डले कङ्कणे माला केयूरे नूपुरे तथा ॥३४॥ पदकं कटिसूत्रं च शृङ्खला मुद्रिकेति च । एते नव त्वलङ्कारा देया रामाय भक्तितः ॥३५॥ एवं शिष्य मया प्रोक्तं नेदानि महान्ति च । मरकतान्यान्यनेकानि तदाग्रे दर्शितानि हि ॥३६॥ मुख्यान्येव पदानि हि नवकेषु मया स्मृताः । एभ्यस्त्वन्य पदान्यर्थ ये ये सन्ति महस्रशः ॥३७॥ ते सर्वे राघवाशानिभक्त्या देयास्तु पूजने । प्रत्यहं रामचन्द्रस्य त्रिकालं पूजनं नरैः ।३८। कार्यं वित्तानुसारेण न कदा कार्पण्यमाचरेत् । प्रतिपद्दिनमारभ्य यावच्च नवमीतिथिः ॥३९॥ तत्तद्विशेषतः कार्यं प्रत्यहं रामपूजनम् । विविधैर्मण्डपाद्यैश्च संपूज्य रघुनन्दनम् ॥४०॥ पारायणं तदग्रे हि कर्त्तव्यं नवभिर्दिनैः । आनन्द रामायणितं पठनीयं तु सर्वदा ॥४१॥ नवम्यां राघवं रामतीर्थे वाहनसंस्थितम् । नीत्वा मङ्गलतूर्य्याद्यैर्वाद्यैश्चेन्दुभिस्तैः ॥४२॥ अभिषेकस्तत्र कार्यो रुद्रसूक्तैः सुपुण्यदैः । तथा पुरुषसूक्तेन श्रीसूक्तं तथैव च ॥४३॥ विष्णुसूक्तादिभिः सूक्तैरभिषिच्य रघूत्तमम् । पूजनं विस्तरेणाथ कृत्वा गेहं समानयेत् । ४४। ततो हरे कीर्त्तनानि स्वयं कार्याणि वा परैः । गायकैः कर्त्तव्यानि श्रेष्ठशान्तिर्वचनान्यपि । ४५॥ ततः स्वयंप्रबोध्यैव भक्त्या विप्रप्रपूजनम् । कार्यं वै गायकानां च पूजनं विस्तरेण हि ॥४६॥ रात्रौ जागरणं कार्यं कथाभिर्गीतनृत्यकैः । दशम्यां प्रातरुत्थाय स्नात्वा संपूज्य राघवम् । ४७। मध्याह्ने रामचन्द्रस्य पूजनं ब्राह्मणेषु हि । कार्य तस्य विधानं ते वदाम्यद्य शृणुष्व तत् ॥४८॥ एकं युग्मं तु विप्रस्य विप्राष्टौ च निमन्त्रयेत् । भूमिं गृहे विलिप्योथ गोमयेनातिविस्तृताम् ॥४९॥ रङ्गवल्याश्च पद्मानि नीलपीतादिवर्णकैः । तत्र सर्वततः कृत्वा मध्ये सिंहासनं शुभम् ॥५०॥ स्थाप्य तत्र महावस्त्रांस्तन परिकल्पयेत् । अष्टोत्तरसहस्रं च रामलिङ्गात्मकं शुभम् ॥५१॥
दिव्य वस्त्र कचोरूमाल, रूमाल, अङ्गी तथा दुपट्टा ये नौ दिव्य वस्त्र श्रीरामचन्द्रजीको देना चाहिए ॥३२॥३३॥ इसी तरह नौ प्रकारके दिव्य अलङ्कार भी समर्पण करे। कुण्डल, कंकण, माला, केयूर, नूपुर, पदक, कटिसूत्र (करधन), शृङ्खला और मुंदरी, ये नौ अलङ्कार रामचन्द्रजीको भक्तिपूर्वक देने चाहिये ।३४॥ ॥३५॥ हे शिष्य ! इस तरह मैंने रामको प्रसन्न करनेवाले मणिरत्न नमक (नौ वस्तुओंका संग्रह) बतलाया । इनमें मैंने केवल मुख्य चीजोंका ही दिग्दर्शन कराया है। इनके अतिरिक्त भी हजारों पदार्थ हैं, पूजन उन्हें भी भक्तिपूर्वक अर्पण करना चाहिये। भक्तका उचित है कि प्रतिदिन रामचन्द्रजीकी त्रिकाल पूजन करे ॥ ३६-३८॥ अपनी जैसी सामर्थ्य हो, उसके अनुसार खर्च भी करे। रामचन्द्रजीकी पूजामें कभी कार्पण्य तो करना ही नहीं चाहिए। प्रतिपदासे लेकर नवमी पर्यन्त प्रतिदिन विशेष पूजन करनेका विधान है। वह इस प्रकार है चित्र विचित्र मंडप बनाकर उसमें रामचन्द्रजीकी पूजा करके उनके आगे नौ दिनोंमें इस आनन्दरामायणका पारायण करे ॥ ३९-४१ ॥ नवमीको भगवान्को सवारीपर बिठाकर मंगलमय मुदही नगाडे आदि बाजे तथा शंख्या आदिके साथ परम पवित्र रुद्रसूक्त, पुरुषसूक्त, श्रीसूक्त तथा विष्णुसूक्त आदिसे रामतीर्थमें रामचन्द्रजीका अभिषेक करे। इसके अनन्तर विस्तारपूर्वक पूजन करके उन्हें घरपर ले आय ॥४२-४४॥ रातको स्वयं हरिकीर्त्तन करे या और लोगोंसे करावे। तदनन्तर भक्तिपूर्वक विप्रो तथा गायकोंका पूजन करे ॥४५। ४६॥ कथा गीत तथा नृत्य आदि करता हुआ रात्रिभर जागरण करे। दशमीको सवेरे उठकर स्नान कर और रामचन्द्रजीका पूजन करके मध्याह्नके समय ब्राह्मणोंके बीचमें उनका पूजन करे। हे शिष्य ! मैं उसका विधान बतलाता हूँ सुने ॥४७॥४८॥ एक ब्राह्मणदम्पती तथा आठ अन्य ब्राह्मणोंको निमन्त्रित करे। घरकी भूमिको गोबरसे खूब फैलावम लिपावे। फिर नील पीत आदि वर्णोंसे चारों ओर चौक पुरवाकर बीचमें शुभ सिंहासन रक्खे ॥४९॥५०॥ तदनन्तर बड़े-बड़े वस्त्रोंसे सिंहासनको