श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)
Srimad Ananda Ramayana Hindi
महर्षि वाल्मीकि / अज्ञात द्वारा
स्रोत: Srimad Ananda Ramayana Complete 9 Kandas with Hindi Translation (उद्गम)
पृष्ठ 649, कुल 811 में से
संदर्भ में पढ़ेंसर्गः ६ ] मनोहरकाण्डम् ६२१
अथवाऽष्टोत्तरशतं रामलिङ्गात्मकं शुभम् । अष्टोत्तरसहस्रं वा रामतोभद्रमुत्तमम् ॥ ५२ ॥
अयवाऽष्टोत्तरशतं रामतोभद्रमुत्तमम् । सिंहासने निधायाथ रामस्यामलमुज्ज्वलम् ॥ ५३ ॥
भद्रोपरि सपत्नीकं तत्र विप्रं निवेशयेत् । पश्चिमाभिमुखे वामभागे पत्नीं निवेशयेत् ॥ ५४ ॥
सीतारामौ तु दम्पत्योरावाद्य तदनन्तरम् । तत्पृष्ठे लक्ष्मणं विप्रं चिंतयेच्च ततः परम् ॥ ५५ ॥
भरतं राममग्रे तु आवाह्य भूसुरे तथा ॥ ५६ ॥
विप्रेऽञ्जनिसुतं वापि रामस्याग्रे विचितयेत् । रामस्य वायुदिग्भागान्मुग्रीवादीन् विचितयेत् ॥ ५७ ॥
चतुष्कोणेषु विप्रेषु तत रचतमाचरेत् । नव यत्रनपूजेयं ज्ञेया श्रीराघवस्य हि । ५८ ॥
अयवा पञ्चायतनं पञ्चविप्रेषु चिंतयेत् । मर्मात् शक्तिहीनेन नरेण सर्वदा भुवि ॥ ५९ ॥
अथवा यतिनं रामस्थाने भक्त्या निवेशयेत् । पूगं कृत्वाथयीं सीतां पतिवामे निवेश्य च ॥ ६० ।
कार्यं सम्यक्पूजन च ततो गेहे सुतासिनीम् सीतां मन्वा पुनः पूज्य भोजनीया सविस्तरम् ॥ ६१ ॥
आदौ सीतारामयोः कृत्वा पूजनमुत्तमम् । ततः पूजा तु सर्वेषां कार्या नानोपचारकैः । ६२ ॥
क्रमेण लक्ष्मणादीनामुपचारैस्तु षोडशै । अथवा मह मन्त्रेण रामपूजनमाचरेत् ॥ ६३ ॥
आदाय वाह्न विप्रेषु देयमासनमुत्तमम् । ततः प्रक्षाल्य पादौ न मूर्ध्ना च पृथक् पृथक् ॥ ६४ ॥
यतिपादोदकं भिन्नं स्थापनीयं नगृत्तम । ततः पृथक् पृथगर्घ्यान् दत्त्वा मुखेन्दनादिकम् ॥ ६५ ।
ततश्चाचमनं दत्त्वा स्नानार्थं जलमुत्सृजेत् । ततो वस्त्र समर्प्याथ देयान्य भरणानि हि ॥ ६६ ॥
समर्प्य यज्ञसूत्राणि गन्धं देयं मनोहरम् । ततो रक्ताक्षता देयाः पुष्पमालास्तथाऽपराः ॥ ६७ ॥
ततो माङ्गल्यवस्तूनि ततश्छत्रं च चामरम् । व्यजनं च ततो देयं देयस्तूणीरदस्तथा ॥ ६८ ॥
देया बाणाश्च चापानि देय नि हि पृथक् पृथक् । दत्त्वा परिमलादीनि भोज्यवस्तूनि विस्तरात् ॥ ६९ ॥
धूपो देयस्तथा दीपो नैवेद्यो दीयतां ततः । अथवाऽन्यच्छर्करादि नैवेद्यार्थं समर्पयेत् ॥ ७० ॥
बैठारे। उसपर अष्टात्तरशत अथवा अष्टोत्तरसहस्र लिंगात्मक भद्र अथवा रामतोभद्र बनाकर भद्रके ऊपर विप्रदम्पतीको बिठाये, विप्रके वामभागमें पश्चिमाभिमुख उसकी स्त्री बैठे ॥ ५१-५४ ॥ तदनन्तर उसो विप्रदम्पतीमं सीतारामका आवाहन करके ब्राह्मणके पीछे लक्ष्मणका आवाहन करे ॥ ५५ ॥ ब्राह्मणके दाहिनी ओर भरतका ध्यान करे। रामचन्द्रजीके आगे उस ब्राह्मणमे ही अञ्जनीपुत्रका ध्यान करे। रामके वायव्य कोणमे सुग्रीव आदिका ध्यान करे ॥ ५६ ॥ ५७ ॥ फिर चारों कोनोंमें ब्राह्मणोंका पूजन कर। यह श्रीरामचन्द्रजीका नवाग्रतन पूजन है। ५८। अथवा पांच ब्राह्मणोम रामका पञ्चायतन पूजन करे। लेकिन यह विधान उसीके लिए है कि जो सामर्थ्यरहित हो ॥ ५९ ॥ अथवा रामचन्द्रजीके स्थानम यतिकी स्थापना करे। सुपारी में सीताकी कल्पना करके उसे यतिके वामभागमें रख दे। ६० ॥ तदनन्तर अच्छी तरह रामका पूजन कर। इसक बाद सोहागिन विप्रपत्नीको सीता मानकर विस्तारपूर्वक पूजन करे और भोजन करावे ॥ ६१ ॥ पहले सीता और रामचन्द्रजीका पूजन करके अन्य लोगोंका भी नाना प्रकारके उपचारोंसे पूजन करे। क्रमश लक्ष्मण आदिका षोडश उपचारोंसे पूजन करे। अथवा मन्त्रानुसार रामका पूजन करे ॥ ६२-६३ । पहले विप्रोंका आवाहन करके उत्तम आसन दे। फिर अलग-अलग उन लोगोंके पैर धोकर उनका पादोदक अलग रख दे। तदनन्तर अच्छे सुगन्ध आदिस पृथक्पृथक् अर्घ्यं आदि दे ॥ ६४-६५ । तदनन्तर आचमनके लिए जल देकर स्नानक लिए जल छोड़े। तत्पश्चात् वस्त्र प्रदान करके आभरण समर्पित करे ॥ ६६ ॥ फिर यज्ञोपवीत देकर मनोहर चन्दन दे इसके बाद लाल अक्षत एवं पुष्पमाला दे ॥ ६७ ॥ इसके पश्चात् माङ्गल्य वस्तुवें, फिर छत्र, चमर, व्यजन तथा तूणीर दे। तदनन्तर धनुष-बाण आदि देकर इत्र आदि भोग्य वस्तुओको विस्तारपूर्वक प्रदान करे ॥ ६८ । ६६ ॥ तदनन्तर धूप, दीप, नैवेद्य दे । यदि नैवेद्यके लिए कोई पक्वान्न आदि न बना सके तो उसके निमित्त शर्करा आदि प्रदान करे ॥ ७० ॥