भारतकोश
श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)

श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)

Srimad Ananda Ramayana Hindi

महर्षि वाल्मीकि / अज्ञात द्वारा

स्रोत: Srimad Ananda Ramayana Complete 9 Kandas with Hindi Translation (उद्गम)

DevanagariHindipublished811 पृष्ठ

पृष्ठ 680, कुल 811 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 680

६६४ आनन्दरामायणे [ सर्ग ९

एवं त्रयश्च दिनं नीत्वा ततश्चैवोपरिष्टात् । ततोऽप्यायुर्विवृद्ध्यर्थं दीनानां चैव दत्तः परम् ॥४३॥ पञ्चम्यन्तं चोपरिष्टादपि श्रीराघवार्चनम् । स्नात्वा केशालवालैस्तु कस्तूर्याद्यैः सुभावितैः ॥४४॥ विचित्रवस्त्रं च परिधाय गन्धादिना सुशोभनम् । ततोऽप्यायुर्विवृद्ध्यर्थं नृपतिर्वस्त्राणि ॥४५॥ जनस्यै रामचन्द्राय दत्त्वा परिधाय पुनः । केव दत्त्वा गजैश्च वासांसि विचित्रानि हि ॥४६॥ दत्त्वा राजाय सीतायै ततो गच्छन् नृपोटजे । सर्वमङ्गलपूर्वेण नानामङ्गलपूर्वकम् ॥४७॥ नानादानानि देयानि स्वशक्त्या च प्रयत्नतः । नानारङ्गाणि संहृत्य गृहीत्वा च परस्परम् ॥४८॥ एकोऽपि विचित्राणि भक्ष्यपेयानि खादयेत् । मित्रादिभिर्युतोऽद्यान् स्वयं वापि मुहुर्मुहुः ॥४९॥ आक्रव्य तु वसन्तौ पञ्चम्यां मानवैरित्थं मुदान् । वसन्तपञ्चमी नाम्नी महापुण्यात्मिका स्मृता ॥५०॥ पक्षे पक्षे तु पञ्चम्यामर्चयेत् माधवमन्दिरे । एवं गमं पञ्चमेव यावद्वैशाखपञ्चमी ॥५१॥ विशेषेण नावर्च्चां के पक्षे दक्षे प्रपूजयेत् । अथवा पादशुक्लायां कृष्णायां चैत्रमासि वै ॥५२॥ कृष्णायां माधवे चापि पञ्चम्यन्तं प्रपूजयेत् । महोत्सवेन श्रीरामं दोलास्थोऽपि स्थितस्ततः ॥५३॥ ततश्चैव शुक्लपक्षे प्रतिपदि मधोर्नराः । तैलाभ्यङ्गं स्वयं कृत्वा रामस्याप्युद्वर्तनं चरेत् ॥५४॥ पञ्चम्यन्तमेतच्च न यावत्स्यान्नवमी तिथिः । उत्तमाङ्गं न तैलेन मर्दयेन्नरो नरकं व्रजेत् ॥५५॥ तैनाभ्यङ्गमकुर्वाणो नरकं प्रतिपद्यते । अथ नैऋतकोणे नामि प्रदे चैत्रे महोत्सवे ॥५६॥ पुण्येऽह्नि विप्रकथिते प्रपादानं समारभेत् । ततस्तु सर्वप्राण्यर्थं प्रपादानं समाचरेत् ॥५७॥ अरण्ये निर्जले देशे पथि ग्रामेऽथवा गृहात् । ततस्तैर्नामान्याहूतैः प्रपादानं समाचरेत् ॥५८॥ अस्याः प्रदानात्पितरस्तृप्यन्तु हि पितृभिः सह । ततो मासद्वयं देयं जलं मासचतुष्टयम् ॥५९॥ देवालयेषु विप्रार्थं देयं स्याच्छयनासनेति । पङ्के दानुशक्तेन विशेषान्मधर्ममीप्सुता ॥६०॥

और फांकर सीताजीका पूजा करना चाहिये। ... ३ दिन तथा आगेवाले तीन दिन बिताकर आगेवाले तीन दिन विविध प्रकारके दान-पुण्य करना चाहिये। तदनन्तर केशक्षालन वस्तुओंको मांगलिक सौभाग्याद्रव्योंके साथ स्नान करके कस्तूरी चन्दन लगाकर तरह-तरहके कपडे पहने और नाना प्रकारके बाजोंके साथ सुगन्धि रस अभिलाषापूर्वक भगवान् का विधिवत्पूर्वक सर्वस्नान कराके चित्र-विचित्र वस्त्र पहनाये। इसके अनन्तर वसन्तके फूलोंसे विधिवत् पूजन करे और अपने कल्याणके निमित्त नाना प्रकारके दान दे। इसके अनन्तर नाना प्रकारके गन्धित द्रव्योंसहित जलोंको लेकर लोग परस्पर एक दूसरेपर छोड़े। अच्छे-अच्छे पदार्थ खाए और भोजन करावे तथा अपने मित्रोंके साथ भोजन करें ॥ ४३-४९ ॥ यह वसन्त पञ्चमी बड़ी पवित्र तिथि कही है। इसलिये सबको चाहिए कि इस रोज अच्छे-अच्छे पदार्थ बनाकर स्वयं खायँ और अपने सगे-सम्बन्धियों को भी खिलावें ॥ ५० ॥ इस तरह माघ मासके शुक्लपक्षकी पञ्चमीसे लेकर सितपञ्चमी पर्यन्त पूजा करनी चाहिये ॥ ५१ ॥ विशेषकर प्रत्येक पक्षकी नवमीको पूजन करे अथवा माघके शुक्लपक्षसे लेकर कृष्णपक्ष और वैशाखकी भी कृष्णपक्षकी रामचन्द्रजीको पालनेमें बैठाकर भक्तिपूर्वक और उत्साहके साथ पूजन करे ॥ ५२ । ५३ । इसके बाद चैत्र शुक्लपक्षकी प्रतिपदाको स्वयं अपने शरीरमें उबटन लगाये ॥ ५४ ॥ इस तरह नौ रात्रि पर्यन्त अर्थात् जबतक नवमी तिथि न आये, तबतक संवत्सरके अष्टम दिन भी कभी तैल-उबटन नहीं लगाना, वह नरकगामी होता है। फाल्गुनमासकी समाप्ति और चैत्रमासके प्रारम्भके किसी पवित्र दिन अथवा ब्राह्मण जो दिन बतला दे उस रोजसे पौशालह बैठाकर जलदान प्रारम्भ करे। विद्वान् मनुष्योंको चाहिए कि प्रपादानके प्रारम्भमें 'अरण्ये प्रान्तर' इत्यादि मन्त्रका उच्चारण कर लिया करे ॥ ५५-५७ ॥ अरण्य, निर्जल प्रदेश, रास्ता अथवा ग्राममें सर्वसाधारणके लिए इस पौसलेकी स्थापना कर रहा हूँ। इसके दानसे मेरे पिता-पितामह आदि पितर तृप्त हों। इस प्रकार उसकी स्थापना करके चार महीने तक निरन्तर जलदान करे ॥ ५८ । ५९ । यदि कोई प्राणी प्रपादानका पुण्य प्राप्त करना चाहता हो और उसमें दान करनेकी सामर्थ्य न हो तो उसे चाहिए वह शिवालयमें जिनसिलापर