भारतकोश
श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)

श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)

Srimad Ananda Ramayana Hindi

महर्षि वाल्मीकि / अज्ञात द्वारा

स्रोत: Srimad Ananda Ramayana Complete 9 Kandas with Hindi Translation (उद्गम)

DevanagariHindipublished811 पृष्ठ

पृष्ठ 799, कुल 811 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 799

७८२ आनन्दरामायणे [ सर्गः ६

कुशेन मानितः सोऽपि ययौ स्वांय रजाव्हयम् । लब्ध्वा कुमुद्वतीं तस्यां कुशः पुत्रान्न निर्ममे ॥५३॥ एवं श्रीरघुनाथस्य स्वर्गारोहणकौतुकम् । ये शृण्वन्ति नरा भक्त्या तेऽपि स्वर्गं प्रयान्ति हि ॥५४॥ वैकुण्ठारोहणाख्यायमिमं नित्यं पठेत्तु यः । सोऽन्ते गच्छति वैकुण्ठं रामचन्द्रप्रसादतः ॥५५॥ इति श्रीमन्महोदिरामचरितान्तर्गते श्रीमदानन्दरामायणे वाल्मीकीय पूर्णकाण्डे वैकुण्ठारोहणं नाम षष्ठः सर्गः ॥ ६ ॥


सप्तमः सर्गः

( सूर्यवंशवर्णन )

श्रीरामदास उवाच एवं त्वया यथा पृष्टं स्वर्गारोहणप्रद्वयम् । श्रीरामस्य मया चैतत्तथाऽऽशु निवेदितम् ॥ १ ॥ किमन्यच्छ्रोतुमिच्छाऽस्ति तान्वं वद वदाम्यहम् । एव गुरुर्वचः श्रुत्वा विष्णुदासस्तमब्रवीत् ॥ २ ॥

विष्णुदास उवाच कुशात्तः सूर्यवंशोऽत्र गुरो पूर्वं त्वयोदितः । कुशाग्र श्रोतुमिच्छामि सूर्यवंशं सविस्तरम् ॥ ३ ॥

श्रीरामदास उवाच विष्णोरास्भ्य कथिता एकषष्टितमाः पुरा । एकषष्टिनृपा ह्यग्रे तान्वदामि सविस्तरम् ॥ ४ ॥ श्रीरामस्य कुशः पुत्रोऽतिथिः पुत्रः कुशस्य सः । निषधस्त्वतिथेः पुत्रो निषधस्यात्मजो नभः ॥ ५ ॥ नभाञ्जातो पुंडरीकः क्षमधन्वा तु तत्सुतः । देवानीकस्त्वमृताऽभूद्देवानीकसुतो महान् ॥ ६ ॥ अहीनः प्राप्यतस्तद्वत् पारियात्रस्तत्सूनु स्मृतः । पायात्रस्य बलः पुत्रः स्थलः पुत्री बलस्य हि ॥ ७ ॥ स्थलस्य वज्रनाभस्तु खगणस्तस्य चात्मजे । खगणाद्विधृतिर्जातो विधृतेस्तनयः शुभः ॥ ८ ॥ जातो हिरण्यनाभस्तु तस्य पुत्रः प्रकाल्पत । पुष्यास्त ध्रुवसंधिस्तु ध्रुवसंधः सुदर्शनः ॥ ९ ॥ सुदर्शनादाग्रवर्णस्तस्माच्छाधः प्रकीर्त्यत । शीघ्राज्जातो मरुः पुत्रो मरोश्च प्रश्वतः सुतः ॥ १० ॥ प्रश्रुतस्य च सन्धाई सचे पुत्रस्तु मषणः । मषणस्य महस्वाथ विश्वसाहश्च तत्सुतः ॥ ११ ॥


सब बात बतलायी और समझा दिया कि आप किस प्रकारका शक न करें ।। ५२ ।। कुशने भी अजमीढ़का भरपूर आदर-सत्कार किया । कई दिना अयोध्यामे रहकर वे हस्तिनापुर को चले गये । कुछ दिनों बाद कुशको कुमुद्वती नामकी एक दूसरी भार्या प्राप्त हुई । उससे कुशके बहुतसे पुत्र हुए ।। ५३ ।। इस प्रकार भगवान्‌के स्वर्गारोहण-वार्ताको जो लोग भक्तिपूर्वक सुनते हैं, वे भी स्वर्गलोक प्राप्त करते हैं ।। ५४ ।। जो प्राणी वैकुण्ठारोहणके इस सर्गका नित्य पाठ करता है, वह रामचन्द्रजीकी कृपासे अन्तमे वैकुण्ठ धामको प्राप्त करता है ।। ५५ ।। इति श्रीमत्काशिरामचरितान्तर्गत श्रीमदानन्दरामायणे वाल्मीकीये पं० रामतनुपाण्डेयकृत'ज्योत्स्ना'भाषाटीकासहित पूर्णकाण्ड षष्ठ सर्गः ॥ ६ ॥

श्रीरामदासने कहा- हे शिष्य ! तुमने जिस तरह हमसे भगवान्‌का स्वर्गारोहणवृत्तांत पूछा, वह मैने कह सुनाया । अब तुम क्या सुनना चाहते हो सो कहो । वह भी मैं बतलाऊँगा । इस तरह गुरुकी बात सुनकर विष्णुदास कहने लगे-हे गुरुवर ! आपने नृपतक सूर्यवंशका वर्णन किया, सो मैने सुना । अब यह जानना चाहता हूं कि कुशके आगे कौन-कौन राज हुए सो हए विस्तारपूर्वक बतलाइए ॥ १ ३ ॥ श्रीरामदास बोले-हे शिष्य, विष्णुभगवान्‌से लेकर एकसठ राजाओंका चरित्र मैने पहले सुनाया है। उनके बाद जो एकसठ राजे और हुए हैं, उन्हें मैं विस्तारपूर्वक बतलाता हूं ॥ ४ ॥ श्रीरामचन्द्रजीके पुत्र कुश, कुशके पुत्र अतिथि, अतिथिके निषध, निषधके नभ, ॥ ५ ॥ नभके पुण्डरीक, पुण्डरीकके क्षेमधन्वा, क्षेमधन्वाके देवानीक, देवानीकके अहीन, अहीनके पारियात्र, पारियात्रके बल, बलके पुत्र स्थल ॥ ६ ॥ ७ ॥ स्थलके वज्रनाभ, वज्रनाभके खगण, खगणके पुत्र विधृत, विधृतिके हिरण्यनाभ, हिरण्यनाभके पुष्य, पुष्यके ध्रुवसंधि, ध्रुवसंधिके सुदर्शन, ॥ ८ । ९ ।। सुदर्शनके अग्निवर्ण, अग्निवर्णके पुत्र शीघ्र, शीघ्रके मरु, मरुके पुत्र प्रश्वुत,