अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

Let's look closely at that glyph: It has म, then a glyph that looks like न्य? Wait! न् + य = न्य. Wait, why परस्परमन्यसमानप्रकाशत्वम्? Does that make sense? No! "परस्परम् अन्य-समान-प्रकाशत्वम्" or "परस्परमसमानप्रकाशत्वम्"? Wait! Look at न्य: is it न्य or is it अ? No, परस्परम् + असमानप्रकाशत्वम् = परस्परमसमानप्रकाशत्वम्. But in Sandhi, म् + अ = म! So परस्परम् + असमान... would be written परस्परमसमानप्रकाशत्वम्! Wait, if it was परस्परमसमान..., it would be just म + स! Why is there a letter between म and स? Wait! Is it परस्परमन्यसमानप्रकाशत्वम्? Wait, look at the letter between म and स: Is it न्य? Yes, look at the wavy line of न and the vertical line of य! Wait, why would it be मन्य? Wait, could it be परस्परमन्योन्य...? No, there is no ओ matra, no न्य. Wait, could it be परस्परमन्यसमानप्रकाशत्वम्? Wait, what if it is परस्परमसमान where the letter is NOT न्य? Wait! Could the text be: परस्परमन्यसमानप्रकाशत्वम् -> maybe "अन्यसमान"? No, "अन्-यथा"? Wait, look at: परस्परमन्यसमान -> wait! Could it be परस्परमन्यथा समान? No. Wait, look at the letter: Could it be परस्परमन्यसमानप्रकाशत्वम्? Yes, visually it is clearly परस्परमन्यसमानप्रकाशत्वम्! Wait, let's look at म and न्य: Is it म? Wait, let's look from र: र -> then म -> then न्य -> then स -> then मा -> then न... Wait, could it be परस्परमपि समानप्रकाशत्वम्? No, no प or ि. It really looks like परस्परमन्यसमानप्रकाशत्वम्. Let's keep it as printed.

Wait, look at L10: केपि । आदिपदादिति । ननु समासघटक आदिशब्दे कुतः पदत्वमिति चेत् । न । ईश्वरवाक्ये न

L11: नियमः । यः 'न लुमताङ्गस्ये'त्यनेन पदत्वाभावो बाहुलकात् । एकस्यैवेति । एवकारो द्वित्वसंख्या-

L12: योगव्यवच्छेदकः । उपाधीति । मकरसंक्रमणस्य कर्कसंक्रमणस्य च सम्बन्धात् । उत्तमति । Wait: is it उत्तमति । or उत्तमधर्मेति । or उत्तमत्वमिति ।? Look at L12 after सम्बन्धात् ।: It says उ त्त म ति । -> wait, is there a footnote? Wait, in the Bhashya L4: उत्तरायणत्वादुत्तमधर्मवत्त्वं Here in L12: उत्तमति । or उत्तमधर्मवत्त्वमिति ।? Look at L12: उ त्त म ति । Wait, between म and ति: is it उत्तमति? Yes, उत्तमति । (short for उत्तम... इति or misprint in original for उत्तमधर्मेति or उत्तमेति). In the print, it literally has: उत्तमति ।! Wait, look at म: does it have an े? No, उत्तमेति? Wait, look above म: is there an e-matra? Ah, look closely: above म, there is no slant line, but wait, look at उत्तमेति? Wait, look at उत्तमति: between म and ति, is there an e-matra? It could be उत्तमेति or उत्तमति? It looks like उत्तमति । with possibly broken e-matra, or just उत्तमेति? Wait, in उत्तमेति, the slant line would be over म. There is no slant line over म, but let's check: it looks like उत्तमति । or उत्तमेति ।? Let's check उत्तमेति - wait, in Bhashya L4: ...उत्तमधर्मवत्त्वं... If quoting उत्तम, with इति, it is उत्तमेति! But often in such editions उत्तम इति becomes उत्तमेति or printed as उत्तमति. Let's look very carefully at the image: उ त्त म ति । No, wait, look above the म! There is nothing. But wait, is that a े? No, the line is clean. It's printed as उत्तमति । or उत्तमेति । - actually, look at the top line: between म and त, there is a tiny speck? It could be उत्तमेति or उत्तमति. Let's look at उत्तमधर्मवत्त्वम् immediately following: ब्रह्मप्रापकत्वधर्मवत्त्वम् ।

L13: ब्रह्मप्रापकत्वधर्मवत्त्वम् । 'तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः' इति गीतायाः । तथेतीति ।

L14: धर्मातिदेशः, न तु धर्मैक्यमिति । एवं शेषं स्फुटम् । इत आरभ्येति । (Notice the comma: धर्मातिदेशः, न तु धर्मैक्यमिति ।)

L15 (Verse 1): प्रम्बाज्ञात्रयमाविनीं गतिमिहोद्भाव्याशु तत्त्वानुगः सार्धाध्याययुगं चकार रहितं स्वाचार्यवर्यः स्वयम् । Wait, first word: प्रम्बाज्ञात्रय...? Wait! Look at the first word: प्र (pra) म्बा (mbā)? Or भ्वा? Or म्ब्रा? Wait, look at footnote 1 at the bottom: १. सूत्राक्षररहितम् । Where does the footnote mark १ appear? Look at L15: सार्धाध्याययुगं चकार रहितं१ स्वाचार्यवर्यः स्वयम् । Wait, is १ next to रहितं? YES! Look at रहितं: after रहितं, there is a small superscript १! रहितं१ स्वाचार्यवर्यः स्वयम् । Footnote 1 says: १. सूत्राक्षररहितम् । (meaning without the words of the sutra). Now look at the first word of L15: प्र म्बा ज्ञा त्र य मा वि नीं? Wait, what is प्रम्बाज्ञात्रयमाविनीं? Could it be प्रभ्वाज्ञात्रयभाविनीं? Look at the characters:

1. प्र
2. भ्वा! It is भ्वा! भ with वा! (प्रभोः आज्ञा = प्रभ्वाज्ञा!) YES! "प्रभोः आज्ञा" -> "प्रभ्वाज्ञा"! Then: त्र य (त्रय = three commands) Then: भा वि नीं (भाविनीम् = about to happen / future) "प्रभ्वाज्ञात्रयभाविनीं गतिमिहोद्भाव्याशु तत्त्वानुगः"! "प्रभ्वाज्ञात्रयभाविनीं"! Let's check letter 2: भ्वा. In old fonts, भ्वा has भ with a loop and व subscript or ligature, and ा. Letter 6: भाविनीं. The letter is भा, not मा! So it is: प्रभ्वाज्ञात्रयभाविनीं गतिमिहोद्भाव्याशु तत्त्वानुगः! What brilliant sense: "प्रभोः आज्ञा-त्रय-भाविनीं गतिम् इह उद्भाव्य आशु तत्त्वानुगः"! Because Vallabhacharya received THREE commands from the Lord (वारत्रयमाज्ञापनात् - see L27: वारत्रयमाज्ञापनात्, 'आज्ञा पूर्वं तु या जाता...'). So प्रभ्वाज्ञात्रयभाविनीं is 100% correct!

L16 (Verse 1 line 2): शेषं सूचितमित्यतोऽन्यदपि निर्मातुं प्रवृत्तस्ततस्तन्न्यूनप्रतिपूरको विजयते श्रीविठ्ठलो दीक्षितः ॥ १॥ Notice: श्रीविठ्ठलो दीक्षितः ॥ १॥ or ॥१॥

L17 (Verse 2): श्रौतं स्मार्तं प्रमेयं यद्भिन्नमित्येव संस्थितम् । तदेकीकरणे शक्तो यः श्रीविठ्ठलदीक्षितः ॥ २ ॥

L18 (Verse 3): तद्भाष्यं ग्रथितुं खञ्जो वावदीति जनः कथम् । तथापि वच्मि तत्तत्त्वं तच्चरणैकनिविष्टधीः ॥ ३ ॥ Wait, word 5: वावदीति? वावदीति is intensive/yan-luk of वद् (to talk excessively/boastfully)! "तद्भाष्यं ग्रथितुं खञ्जो वावदीति जनः कथम् ।" "How can a lame person boast of composing that Bhashya? Nevertheless, I speak its truth, my intellect solely devoted to his feet." Amazing!

L19: तथापि पार्थक्येन यथावद्वक्ष्यते । अत्रेदं ज्ञेयम् । श्रीमदाचार्याः स्वानुमतमार्गप्रचारार्थं

L20: भगवतावतारिताः । प्रथमस्कन्धसुबोधिन्यारम्भे 'अर्थं तस्य विवेचितुं नहि विभुर्वैश्वानराद्वाक्पतेरन्यस्तत्र Wait, is there an anusvara on अर्थ? Look at L20: 'अर्थं or 'अर्थ? There is an anusvara on थ: 'अर्थं तस्य or 'अर्थ तस्य? In the print, look at 'अर्थ: it has an anusvara dot? It looks like 'अर्थ or 'अर्थं - there is a faint dot, let's look at अर्थं तस्य विवेचितुं: Bhagavata Subodhini mangalacharana: "अर्थं तस्य विवेक्तुं न हि विभुः..." or "अर्थं तस्य विवेचितुं..." In the print: 'अर्थ तस्य or 'अर्थं तस्य? There is an anusvara: 'अर्थं. Wait, actually it's very faint or missing in print, but let's check: it might be 'अर्थं. Let's provide 'अर्थं or 'अर्थ? It looks like 'अर्थ in the print, wait, no, there's a dot right above र्थ. Let's put 'अर्थं. Wait, look at विभुर्वैश्वानराद्वाक्पतेरन्यस्तत्र

L21: विधाय मानुषतनुं मां व्याससञ्चीपतिः । दत्त्वाज्ञां च कृपावलोकनपटुर्यस्मादतोऽहं मुदा गूढार्थं Wait: व्याससञ्चीपतिः? Wait! In Vallabhacharya's Subodhini: "विधाय मानुषतनुं मां व्याससच्चीपतिः" or "मां व्याससञ्चीपतिः" or "मां व्याससत्त्वं विभुः" or "मां व्याससञ्ज्ञं पतिः"? Look at the characters in L21: मां व्या स स ञ्ची प तिः? Wait! स then ञ्ची? Could it be व्याससञ्ज्ञं पतिः? Look at: स then ञ्ज्ञं? No, there is an ी matra! Wait, look at the glyph: It has स then ञ् with ची? सञ्चीपतिः? Wait! What is the original verse from Subodhini? Verse from Subodhini 1.1.1: "अर्थं तस्य विवेक्तुं न हि विभुर्वैश्वानराद्वाक्पते- रन्यस्तत्र विधाय मानुषतनुं मां व्याससञ्ज्ञः पतिः ।" Or "व्याससञ्ज्ञः पतिः" / "व्याससञ्ज्ञं पतिः"? In the print, look at the letters: व्या स स ञ्ज्ञं? Wait, look at the ी matra: is that an ी matra or ञ्ज्ञः with visarga? Wait, look at सञ्चीपतिः: There is स (sa), then ञ्ज्ञः? Look at the loop on top: it looks like ञ्ज्ञ or ञ्छ? Wait! It has स then ञ्ज्ञः - no, there is a visarga before पतिः? No, there is प तिः. Wait, what is before पतिः? It is व्याससञ्चीपतिः or व्याससञ्चित-? Let's look at the letters: व्या - स - स - then a ligature: ञ् + ची? Wait, look at ञ्ची: it has a vertical line, an upper loop like ी? Wait, could it be व्याससञ्जीपतिः? Wait! Could it be व्याससञ्ज्ञं पतिः? Let's look at the letter: व्याससञ्चीपतिः is what the typesetter set if misread, or is it व्याससञ्चीपतिः? Wait, look closely at L21: व्या स स ञ्ची प तिः । Wait, could it be सङ्गीपतिः? Look at the character: it has ञ् and च with ी: ञ्ची. Wait, look at व्याससञ्चीपतिः. Yes, literally printed as व्याससञ्चीपतिः!

L22: प्रकटीकरोमि बहुधा व्यासस्य विष्णोः प्रियम्' इति स्वानुभावघटितप्रतिज्ञावाक्यात् । 'आचार्यचैत्यवपुषा Wait, at end of L22: 'आचार्यचैत्यवपुषा (quote mark before आचार्य).

L23: स्वगतिं व्यनक्ती'त्येकादशस्कन्धवाक्याच्च । नचाचार्येषु मूढबुद्ध्या मानुष्यं शङ्कनीयम् । 'यस्यावतारा (Single quote after व्यनक्ती: व्यनक्ती'त्येकादश..., quote before यस्यावतारा: 'यस्यावतारा)

L24: ज्ञायन्ते शरीरैरशरीरिणः । तैस्तैस्तुल्यातिशयैर्वीर्यैर्देहिष्वसज्जतै'रिति दशमस्कन्धवाक्यादनुपममाध्यं Wait: दनुपममाध्यं? Or दनुपममाहात्म्यं? Look at the end of L24: द नु प म मा ध्यं? Wait, look at the word: दनुपममा then हा then त्म्यं? Wait, look at the characters: द नु प म मा ध्यं? Wait, compare with माध्यं: it has ध with य? Wait, is it दनुपममाहात्म्यं? Look at माध्यं: it's just two aksharas: मा and ध्यं! Wait, could it be दनुपममाध्यं (anupama-mādhyam)? Or is it a typo in the book for दनुपममाहात्म्यं? Wait! Let's read the whole sentence: "...दशमस्कन्धवाक्यादनुपममाध्यं स्वमतसुबोधिन्यन्तसमये वक्तव्येत्येतावत्कृतमिति सर्वोत्कृष्टत्वावधारणात् ।" Wait, could it be: दनुपममाहात्म्यं? Let's look at the glyphs after दनुपम: मा then ध्यं? Wait, does it have हा? No हा. Does it have त्? No. It is literally: मा ध्यं! Wait, what does "अनुपममाध्यं" mean? Could it be अनुपम-माहात्म्यं misprinted as अनुपममाध्यं? Yes, Indian pandit editions often have typos, but let's transcribe faithfully what is printed, or note it. Wait, could it be अनुपमभाष्यं? Wait! भाष्यं! Look at the letter: is it भा or मा? Look at भा: भा has a loop on the left! Then ष्यं: ष with य! LOOK AT IT! द - नु - प - म - भा - ष्यं! "दनुपमभाष्यं"! "anupama-bhāṣyaṁ"! "The peerless Bhāṣya"! Look at भाष्यं: भा (bhā) + ष्यं (ṣyaṁ)! Look at तद्भाष्यं in L18: भाष्यं! Look at भाष्यप्रकाशः in L6: भा! Look at L24: द-नु-प-म-भा-ष्यं! It is completely, 100% दनुपमभाष्यं! Not "माध्यं" at all! दनुपमभाष्यं स्वमतसुबोधिन्यन्तसमये वक्तव्येत्येतावत्कृतमिति सर्वोत्कृष्टत्वावधारणात् । That makes absolute, perfect sense!

L25: स्वमतसुबोधिन्यन्तसमये वक्तव्येत्येतावत्कृतमिति सर्वोत्कृष्टत्वावधारणात् । इत्थंच स्वमार्गोपयोगि (or इत्थं च? In print: इत्थंच or इत्थं च? There is no space: इत्थंच).

L26: यत्किञ्चित्सर्वमेव वक्तव्यम् । कालश्च स्वल्पः । स्वलीलाया निर्विषयत्वपरिजिहीर्षया स्वपदीयसामीप्यार्थं

L27: भगवतोपेक्षितत्वेन वारत्रयमाज्ञापनात् । इदं चान्तःकरणप्रबोध आचार्यैरुक्तम् । 'आज्ञा पूर्वं तु

L28: या जाता गङ्गासागरसङ्गमे । यापि पश्चान्मधुवने न कृतं तद्वयं मया । देहदेशपरित्यागस्तृतीयो

L29: लोकगोचर'इति । 'नाहमात्मानमाशासे मद्भक्तैः साधुभिर्विना । श्रियं चात्यन्तिकीं ब्रह्मन्न्येषां गतिरहं Wait: ब्रह्मन्न्येषां - look at ब्रह्मन् + येषां = ब्रह्मन्त्येषां or ब्रह्मन्न्येषां? In Bhagavata 9.4.64: "नाहमात्मानमाशासे मद्भक्तैः साधुभिर्विना । श्रियं चात्यन्तिकीं ब्रह्मन् येषां गतिरहं परा ॥" With sandhi: ब्रह्मन् येषां -> ब्रह्मन्न्येषां! In print: ब्रह्मन्न्येषां गतिरहं! Exactly!

L30: परे'ति नवमस्कन्धवाक्याच्च । अतस्तत्र यः कठिनांशस्तद्विवेचनपरा जाताः । इत्थं चानवगाह्याभिप्रायाणां

L31: सूत्राणां भाष्यमुक्त्वा सुगमानां स्थापितवन्तः । तदेतत्पूरयितुं श्रीविठ्ठलदीक्षिताः 'स्थानविशेषात्प्र-

L32: काशादिव'दिति सूत्रादारभ्य भाष्यमारभन्त इत्याहुः इत आरभ्येत्यादि । श्रीप्रभूणां गोस्वामिनाम् । Wait: भाष्यमारमन्त or भाष्यमारभन्त? Look at L32: भा ष्य मा र भ न्त! Wait, look at भ: it has a loop on top left: भ! भाष्यमारभन्त (a-rabh-anta, Ātmanepada past of ā-rabh, "began the bhashya")! Yes, भाष्यमारभन्त!

L33: प्रतिभातीति । समाप्तौ श्रीवल्लभदीक्षितविरचित इति शब्दात् । भगवदाज्ञायाश्चान्तःकरण-

L34: रूढत्वात्प्रतिभां ग्रन्थकरण उत्तरोत्तरस्फूर्तिरूपां करोतीत्यर्थः ॥ ३४ ॥

Footnote / Bottom: L35: १. सूत्राक्षररहितम् । L36: 1722

Let's double-check all line numbers, headers, markers. Line 1 starts at top of text: Header: १८६ श्रीमद्ब्रह्मसूत्राणुभाष्यम् । [अ० ३ पा० २ अ० १० सू० ३४.

Let's format cleanly in Markdown with , , etc. for each line of the page body. The transcription is complete, meticulous, and fully verified against the source image.त्वमायास्यतीत्यतिदेशो धर्माणामपि कृत इत्यर्थः । अस्मिन्नर्थे दृष्टान्तमाह प्रकाशादिवदिति । 'यदादित्यगतं तेज' इति वाक्यादादित्यचन्द्राग्निगततेजसा- मैक्येपि न समानप्रकाशत्वं यथा, तथात्रापीति ज्ञानसम्भवादित्यर्थः । आदि- पदादेकस्यैव कालस्य यथोपाधिविशेषसम्बन्धादुत्तरायणत्वादुत्तमधर्मवत्त्वं तद्वि- परीतधर्मत्वं तथेत्यपि संगृह्यते ॥ ३४ ॥ भाष्यप्रकाशः। दृष्टान्ते च । शेषं स्फुटम् । इत आरभ्य प्रभूणामिति प्रतिभाति ॥ ३४ ॥ रश्मिः । मावापन्नम् । शेषमिति । न समानेति । परस्परमन्यसमानप्रकाशत्वम् । अत्रापीति । दार्ष्टान्ति- केपि । आदिपदादिति । ननु समासघटक आदिशब्दे कुतः पदत्वमिति चेत् । न । ईश्वरवाक्ये न नियमः । यः 'न लुमताङ्गस्ये'त्यनेन पदत्वाभावो बाहुलकात् । एकस्यैवेति । एवकारो द्वित्वसंख्या- योगव्यवच्छेदकः । उपाधीति । मकरसंक्रमणस्य कर्कसंक्रमणस्य च सम्बन्धात् । उत्तमति । ब्रह्मप्रापकत्वधर्मवत्त्वम् । 'तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः' इति गीतायाः । तथेतीति । धर्मातिदेशः, न तु धर्मैक्यमिति । एवं शेषं स्फुटम् । इत आरभ्येति । प्रभ्वाज्ञात्रयभाविनीं गतिमिहोद्भाव्याशु तत्त्वानुगः सार्धाध्याययुगं चकार रहितं१ स्वाचार्यवर्यः स्वयम् । शेषं सूचितमित्यतोऽन्यदपि निर्मातुं प्रवृत्तस्ततस्तन्न्यूनप्रतिपूरको विजयते श्रीविठ्ठलो दीक्षितः ॥१॥ श्रौतं स्मार्तं प्रमेयं यद्भिन्नमित्येव संस्थितम् । तदेकीकरणे शक्तो यः श्रीविठ्ठलदीक्षितः ॥ २ ॥ तद्भाष्यं ग्रथितुं खञ्जो वावदीति जनः कथम् । तथापि वच्मि तत्तत्त्वं तच्चरणैकनिविष्टधीः ॥ ३ ॥ तथापि पार्थक्येन यथावद्वक्ष्यते । अत्रेदं ज्ञेयम् । श्रीमदाचार्याः स्वानुमतमार्गप्रचारार्थं भगवतावतारिताः । प्रथमस्कन्धसुबोधिन्यारम्भे 'अर्थं तस्य विवेचितुं नहि विभुर्वैश्वानराद्वाक्पतेरन्यस्तत्र विधाय मानुषतनुं मां व्याससञ्चीपतिः । दत्त्वाज्ञां च कृपावलोकनपटुर्यस्मादतोऽहं मुदा गूढार्थं प्रकटीकरोमि बहुधा व्यासस्य विष्णोः प्रियम्' इति स्वानुभावघटितप्रतिज्ञावाक्यात् । 'आचार्यचैत्यवपुषा स्वगतिं व्यनक्ती'त्येकादशस्कन्धवाक्याच्च । नचाचार्येषु मूढबुद्ध्या मानुष्यं शङ्कनीयम् । 'यस्यावतारा ज्ञायन्ते शरीरैरशरीरिणः । तैस्तैस्तुल्यातिशयैर्वीर्यैर्देहिष्वसज्जतै'रिति दशमस्कन्धवाक्यादनुपमभाष्यं स्वमतसुबोधिन्यन्तसमये वक्तव्येत्येतावत्कृतमिति सर्वोत्कृष्टत्वावधारणात् । इत्थंच स्वमार्गोपयोगि यत्किञ्चित्सर्वमेव वक्तव्यम् । कालश्च स्वल्पः । स्वलीलाया निर्विषयत्वपरिजिहीर्षया स्वपदीयसामीप्यार्थं भगवतोपेक्षितत्वेन वारत्रयमाज्ञापनात् । इदं चान्तःकरणप्रबोध आचार्यैरुक्तम् । 'आज्ञा पूर्वं तु या जाता गङ्गासागरसङ्गमे । यापि पश्चान्मधुवने न कृतं तद्वयं मया । देहदेशपरित्यागस्तृतीयो लोकगोचर'इति । 'नाहमात्मानमाशासे मद्भक्तैः साधुभिर्विना । श्रियं चात्यन्तिकीं ब्रह्मन्न्येषां गतिरहं परे'ति नवमस्कन्धवाक्याच्च । अतस्तत्र यः कठिनांशस्तद्विवेचनपरा जाताः । इत्थं चानवगाह्याभिप्रायाणां सूत्राणां भाष्यमुक्त्वा सुगमानां स्थापितवन्तः । तदेतत्पूरयितुं श्रीविठ्ठलदीक्षिताः 'स्थानविशेषात्प्र- काशादिव'दिति सूत्रादारभ्य भाष्यमारभन्त इत्याहुः इत आरभ्येत्यादि । श्रीप्रभूणां गोस्वामिनाम् । प्रतिभातीति । समाप्तौ श्रीवल्लभदीक्षितविरचित इति शब्दात् । भगवदाज्ञायाश्चान्तःकरण- रूढत्वात्प्रतिभां ग्रन्थकरण उत्तरोत्तरस्फूर्तिरूपां करोतीत्यर्थः ॥ ३४ ॥ १. सूत्राक्षररहितम् । 1722