अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

यहाँ प्रस्तुत पृष्ठ का देवनागरी में पंक्ति-दर-पंक्ति लिप्यन्तरण (transcription) दिया गया है:

भाष्यप्रकाश-रश्मि-परिवृंहितम्। ३१५ सर्वासां श्रुतीनां मिथोऽविरोधः। तर्ह्यकत्र तथात्वे सर्वत्रैव तथास्त्वित्याशङ्क्य तत्र बाधकमाह शब्दानुमानाभ्यामिति। पूर्ववत्। तन्न प्रत्येकपि मुक्तिहेतुत्वमु- च्यत इति न तथेत्यर्थः। यत्र प्रत्येकमपि तथात्वम्, तत्र किमु वक्तव्यं समुदि- तानां तथात्व इति भावः। तेन श्लिष्टः प्रयोगोऽयमिति ज्ञेयम् ॥ ३१ ॥ इति तृतीयाध्याये तृतीयपादे नवममनियमाधिकरणम् ॥ ९ ॥ यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ॥ ३२ ॥ (३-३-१०) पूर्वं मुमुक्षुभिर्मुक्तिसाधनत्वेन क्रियमाणानां भगवद्धर्माणामुक्तिसाधन- प्रकारो विचारितः, अधुना तु भगवान् स्वविचारितकार्यं लौकिकैश्वर्याद्यशक्यं ज्ञात्वा, स्वैश्वर्यादिकं दत्त्वा, येन जीवेन तत् कारयति, स जीवस्तैर्धर्मैर्मुक्तो भवति, न वेति विचार्यते। भाष्यप्रकाशः। बाधकमाहेत्यर्थः। तत्रेति। श्रुतौ स्मृतौ च। तथाच श्रुतेरुपचारसहिष्णुत्वेपि स्मृतौ 'केवलेन हि भावेने'ति केवलपदान्नोपचारसहिष्णुत्वम्, अतस्तदुपबृंहितश्रुतावपि यथाश्रुतमेवादरणीयमित्यर्थः। ननु तर्हि पूर्वं विकल्पितस दोषस्य कथं परिहार इत्यत आहुः यत्र प्रत्येकमित्यादि। तथाच तादृशस्थले सर्वासां भक्तीनां सन्निपातात् फलशैघ्यं बोध्यमित्यर्थः। श्लिष्ट इति। 'अनियम' इत्यनेन एकमेव कर्तव्यम्, न द्वयं त्रयमित्यस्याप्यनियमस्य संग्रहानानार्थसंश्रय इत्यर्थः। अत्र भगवदभिज्ञानद्वारा मुक्तिजनिकानां भक्तीनां विचारेण ताभिर्ज्ञेयस्य भगवतो निर्मलत्वबोधकं विरजमिति विशेषणं प्रतिपादितं बोध्यम्। अन्ये तु अचिरादिगतिः सर्वासु विद्यासु, उत यत्र श्रूयते तत्रेति संशये, सर्वत्रेति सिद्धा- न्तयन्ति। अस्मिन् सिद्धान्ते तु यत्रातिकृपा, तत्र सद्योमुक्तिः। इतरत्र त्वर्चिरादिगतिरिति विशेषो गतिसूत्रादेव सिध्यतीति बोध्यम् ॥ ३१ ॥ इति नवममनियमाधिकरणम् ॥ ९ ॥ यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ॥ ३२ ॥ पूर्वाधिकरणसङ्गतिं वदन्तोऽ- धिकरणप्रयोजनमाहुः पूर्वमित्यादि। मुक्तो भवति, न वेति। सायुज्यं प्राप्नोति, न वा। तथाच यदि तैः प्राप्नोति, तदा भक्तित्वम्, न मुक्तिजनकतावच्छेदकम्। तेषु भक्तित्वाभावात्। रश्मिः। चारेणेति। हेतुतृतीयायाः करणे उपचारः फलात्मकज्ञानस्य साधनज्ञान उपचारः तेन। पूर्वमिति। भाष्येऽन्यानुशयपक्षं विकल्पितस्य समुदिताभिर्मुक्तिः श्रुतीनां मिथो विरोध इत्यैकैकस्या मुक्तिर्वेति विक- ल्पितप्रायस्य दोषस्य साधनाज्ञानस्य संशयग्रन्थोक्तस्य वा साधनाज्ञानस्य। यत्र प्रत्येकमित्यादीति। तथात्वमिति। तृणारणिमणिन्यायेन मुक्तिसाधकत्वम्। भाव इति। कैमुतिकन्याये भावः। एकमे- वेति। भजनम्। संग्रहात् सूचनात्। अनियमादिपदद्वये नानार्थसंश्रय इत्यर्थः। 'भक्त्या मामभी'- तिवाक्यादाहुः अत्रेति। विरजमिति। 'प्रवर्तते यत्र रजस्तम' इति द्वितीयस्कन्धनवमाध्यायवाक्यान्नि- र्मलपदसामानाधिकरण्यम्। विशेषणमिति। एकमेत्यस्य विशेषणम्। 'अद्राक्षमकमासीन'मिति तृती- यस्कन्धवाक्ये। अस्मिन्निति। प्रत्यक्षेऽस्मत्सिद्धान्ते। गतिसूत्रादिति। भक्तिमार्गस्य भगवदङ्गीका- रक्तवाद्भक्तेच्छया यत्रातिकृपारूपलीला, तत्र सद्योमुक्तिरित्यादि सिध्यतीत्यर्थः ॥ ३१ ॥ इति नवमम- नियमाधिकरणम् ॥ ९ ॥ यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ॥ ३२ ॥ न मुक्तीति। किंतु भगवद्धर्मत्वं १ (ननु प्रत्येकपक्ष इत्यादिनाक्तोभयोः कारणत्वाभावस्य) इतः पूर्वमेव सिद्धान्तर्गतम्। 1851