अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

यहाँ पृष्ठ का पंक्ति-दर-पंक्ति देवनागरी लिप्यन्तरण प्रस्तुत है:

भाष्यप्रकाश-रश्मि-परिवृंहितम्। ४५३ कामकारेण चैके ॥ १५ ॥ ननु 'एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य न कर्मणा वर्धते नो कनीया'निति श्रुत्या ब्रह्मविदः कर्मकृतगुणदोषौ निषिध्येते, स च प्राप्तिपूर्वक इति ब्रह्मविदः कर्मकर- णमावश्यकमिति प्राप्ते, उच्यते। कामकारेणेति। करणं कारः। कामेनेच्छया करणं कामकारः। तथाच परानुग्रहार्थमिच्छामात्रेण, न तु विधिवशात्, यत् कर- णम्, तत् कामकार इत्युच्यते। तथाचैवं कृते कर्मणि तत्कृतगुणदोषप्रसक्तौ तत्प्रतिषेधमेके शाखिन 'एष नित्य' इत्यादिना पठन्ति। न ह्येतावता कर्मकृत्यधि- कारप्राप्तिरिति भावः। अथवा। कामेन कारो यस्य स तथा। तादृशेन कर्मणा प्राप्तवृद्धिह्रासयोः भाष्यप्रकाशः। कुर्वत्यपि विदुषि विद्यासामर्थ्यात् कर्म न लेपाय भवतीति तत्रार्थादित्याहुः। तदप्य- विरुद्धम् ॥ १४ ॥ कामकारेण चैके ॥ १५ ॥ नन्वनुज्ञाव्याप्यार्त्विज्यकरणे विध्यधीनत्वं तु निर्बाधम्, अतो भवतु कर्माङ्गत्वं विद्यायास्तद्वारेत्याशङ्क्यन सूत्रमवतारयन्ति नन्वित्यादि। स चेति। निषेधः। सूत्रं व्याकुर्वन्ति करणमित्यादि। इच्छामात्रेणेति। स्वेच्छामात्रेण। एतस्यैव विवरणं न तु विधिवशादिति। (तेन 'शौचमाचमनं स्नानं न तु चोदनया चरेत्। अन्यांश्च नियमान् ज्ञानी यथाहं लीलयेश्वर' इत्येकादशीयभगवद्वाक्यानुरूपया स्वेच्छयेति फलितं बोध्यम्।) एतावतेति। गुणदोषनिषेधमात्रेण। एवं व्याख्याने स्वकृत्या दोषाद्यप्रसक्तिरायाति, न तु तदभिव्यङ्ग्यकर्मकृतगुणदोषप्राप्त- क्तिरपीत्यतः प्रकारान्तरमाहुः अथवेत्यादि। स इति। ब्रह्मवित्। तथाच श्रुता'वेष' इत्यनेन रश्मिः। र्थम्। कर्मप्रवृत्त्यर्थम्। प्रकरणेति। वाक्यशेषादिति। 'सन्दिग्धेषु वाक्यशेषा'दिति जैमिनि- सूत्रम्। ज्ञानिकृतकर्म लेपाय भवति न वेति सन्देहोत्रे। अविरुद्धमिति। सूत्राणां न्यायरूपत्वा- दित्युक्तम् ॥ १४ ॥ कामकारेण चैके ॥ १५॥ अनुज्ञयेति। 'तं वृणीते'त्यामन्त्रणेन। तद्द्वारेति। अनुज्ञाद्वारा। आमन्त्रणं कामचारानुज्ञेति वैयाकरणप्रसिद्धेः। काम इच्छेत्यपि। कम् कान्तौ कान्तिरिच्छेति। तिङन्ते। 'न तु विधिवशा'दिति भाष्यप्रविष्टनिषेधप्रतियोगिविधिवशविशेषणविधिप्रतिपादक एव प्रकाशः न तु विधिवशादिति। तथा च काठकीयां 'अन्यत्र धर्मादन्यत्राधर्मादन्यत्रास्मात्कृताकृतात्, अन्यत्र भूताच्च भव्याच्च यत्तत्पश्यसि तद्वदे'ति प्रश्ने 'सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ती'त्युत्तरे 'प्रा अभ्यास' इत्यस्य प्रयोगात् गीतायां 'ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विता' इत्यत्र मक्तिरूपश्रद्धोक्तेश्च 'सात्त्विकीश्रद्धाभ्यास' इत्यायाति। सा तु 'अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तो विधिदृष्टो य इज्यते। यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विक' इति वाक्या'न्मनसैवानुद्रष्टव्यमेतदप्रमेयं ध्रुव'मिति बृहदारण्यका'न्महतामन्तःकरणं प्रमाण'- मित्युद्धवादिवदिति तथा। तदभिव्यङ्ग्येति। स्वकृत्यभिव्यङ्ग्यापूर्वरूपानीयं स्वसिद्धान्तेन भावार्थ- पादभाष्यीयं नित्यं कर्म। तत्कृतगुणदोषाप्रसक्तिरित्यर्थः। ब्रह्मविदिति। महानपि ग्राह्यः। यतस्तु- १. इत्यादि। | 2053