सामग्री पर जाएँ
भारतकोश
अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

Anubhashya on Brahma Sutras by Mahaprabhu Vallabhacharya with Commentary

महाप्रभु वल्लभाचार्य (टीकाकार: गोस्वामी पुरुषोत्तम जी महाराज) द्वारा

DevanagariHindipublished2,600 पृष्ठ

पृष्ठ 2329, कुल 2600 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 2329

Here is the accurate transcription of the provided page into Unicode Devanagari text, with line markers:

भाष्यप्रकाश-रश्मि-परिवृंहितम्। ७३ समाना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं चानुपोष्य ॥ ७ ॥ (४-२-३.) मर्यादापुष्टयोर्न कदाचिदन्यथाभाव इति यदुक्तम्, तत्र हेत्वपेक्षायां वस्तु- स्वरूपमेव तथेति बोधयितुमाह समानेत्यादि। अत्राक्रमाशयः। साधनक्रमेण मोचनेच्छा हि मर्यादामार्गीया मर्यादा, विहितसाधनं विनैव मोचनेच्छा पुष्टिमार्गमर्यादा। तथा सति सदैवकरूपत्वं तयोर्युक्तमिति। एतदेवाह। सृत्तिः संसृतिः। जीवानां स्वस्मात् पृथक्कृतानामविद्यया अहन्ताममतास्पदीकरणम्। तदुपक्रम आरम्भस्तं मर्यादीकृत्य मुक्तिपर्यन्तमुक्त- रूपा मर्यादा समाना सदैकरूपा, मध्ये नान्यथा भवतीत्यर्थः। एवमेव अनु- पोष्य, व्रतमकृत्वा, अमृतत्वमपि पुष्टिमार्गे समानमित्यर्थः। अत्रोपघोषणपद- मशेषमुक्तिसाधनोपलक्षकम् ॥ ७ ॥ भाष्यप्रकाशः। समाना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं चानुपोष्य ॥ ७ ॥ एवमधिकरणद्वयेन पुष्टि- मर्यादाख्ययोः क्रमेण वागादिलयं व्युत्पाद्य पुष्टिमर्यादास्थयोः कुत एवं विशेष इत्याकाङ्क्षायां मार्गस्वरूपविशेषादेव विशेष इति वक्तुम्, इत आरभ्य नवभिः सूत्रैरुपोद्घातेन तत्तदह्यर्थे तास्ता आशङ्का निवारयतीत्याशयेन काश्चिदाशङ्काममुवदन्तः सूत्रमवतारयन्ति मर्यादे- त्यादि। व्याकुर्वन्ति साधनेत्यादि। अविद्यया अहन्ताममतास्पदीकरणमिति। 'विद्ययाऽविद्यये'तिश्लोकोक्त्या स्वीयया मूलशक्त्या अहम्ममेत्यसद्ग्राह्यात्मकजीवाविद्याश्रय- त्वसम्पादनम्। मुक्तिपर्यन्तमिति। इदमृत्तरावधिककथनमार्धिकं ज्ञेयम्। संसारस्य तदधीन- त्वादिति। मध्ये नान्यथा भवतीति। 'एष उ वे'ति श्रुत्युक्ताया इच्छाया इव रश्मिः। समाना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं चानुपोष्य ॥ ७ ॥ साधनेत्यादीति। मर्यादेति ज्ञानभक्तिमर्यादा। एतदेवाहास्सृतिरिति भाष्यपाठः। आस्रुतिरित्स्य संसृतिरिति विवरणम्। विद्ययेति। इदं दशमस्कन्धेऽक्रूरदर्शनेस्ति। 'विद्ययाऽविद्यया शक्त्या मायया च निषेवित'मिति। एतत्कथनं भक्तिमार्गे भक्तिसाधननाश्यसंसृतेरभावादत्यन्तानुग्रहे तेनैव तदभावाच्चायुक्तं संसृतिकथनं मत्वोक्तम्। तदुक्तं 'कृत्वाऽतरन्वत्सपदं स्म यत्प्लवा' इत्यस्य सुबोधिन्याम्। एवं च पुष्टिमार्गेत्यन्तानुग्रह- नाश्यत्वेनाहन्ताममते तयोरास्पदीकरणम्। मर्यादामार्गे साधननाश्यत्वेन ते तयोरास्पदीकरणम्। ज्ञानमार्गे ज्ञाननाश्यत्वेन ते तयोरास्पदीकरणं बोध्यम्। विद्ययाऽविद्ययेति वाक्यात्। भाष्ये। मुक्तीति। सद्योमुक्तिक्रममुक्तिपर्यन्तम्। उक्तरूपेति। अहन्ताममतास्पदीकरणं ज्ञानेन न सम्भवति तथापि अन्तराभूतग्रामसूत्रादिवाऽर्थभेददाने भवतीति भक्तिमार्गेऽहन्ताममतास्पदीकरणारम्भे तया उक्ता श्रवणादिसरणिरूपा मर्यादा सा समाना। ज्ञानभक्तिभ्यामविद्योपमर्देपि भक्तिज्ञानरूपविद्यया अविद्ययो- पमर्दार्दहन्ताममतास्पदीकरणं ज्ञानमार्गीयश्रवणादिसरणिरूपा मर्यादा, सा समाना। 'यथा यथात्मा परिमृज्यतेऽसौ मत्पुण्यगाथाश्रवणाभिधाने'रित्यत्र ज्ञानाङ्गमक्त्युक्तेः। ज्ञानमार्गीयश्रवणादिभिः सूक्ष्म- वस्तुदर्शनम्। भक्तिमार्गीयश्रवणादिभिः प्रेमेति विवेकः। 'तथा तथा पश्यति वस्तुसूक्ष्म'मित्युत्तरार्धात्, १० म० सू० २० 2191