अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

Editors' Note. We are glad to be able to put before the public this fifth volume of भाष्य- प्रकाश-रश्मि containing the प्रथम and द्वितीय पाद of चतुर्थाध्याय. श्रीपुरुषोत्तमजी states in प्रकाश on ३. २. ३४ ‘इत आरभ्य प्रभूणामिति प्रतिभाति.’ The internal evidence of the difference in language is sufficient by itself to convince the reader that the author of this portion is different from the author of the previous portion. Again, the inter- pretation of जगद्व्यापारवर्जम् (४. ४. १७) given here is different from the one suggested in सुबोधिनी on ३. ४. १२. which is as follows:—‘तत्सुजन्तम्ित्यनेन खजन्तपूर्व्वं सुजन्तं चेत्यर्थद्वयं विवक्षितम् । तेन यागप्रयोजनं मद्भावश्च एकरूपो भवति । मद्भावेप्येतद् द्वयं कर्तव्यम्, गुप्ततया स्थित्वा विश्वजननं सर्व्वलोकपरित्यागश्च । त्यजन्मनश्चर मत्त्वादेव परित्यागः सिद्धः । मद्भावेन जगज्जननमनवसिष्यते । तत्र मत्सायुज्ये जगज्जनन- मप्यत्रासिद्धं भवति, एकीभावश्रुतेः । यथा सर्वासामपां समुद्रएकाय नम्, इति । भिन्नतया मद्भावे जगद्ब्यापार- ५र्जमितिन्यायान्न जगत्कर्तृत्वम् । अतः सर्वानिरोधेन मद्भावेन जगजननं यथा सिध्यति तथा वक्ष्यामि ।’. Here जगद्व्यापार is clearly used in the sense of जगत्कर्तृत्व. In भाष्य ४. ४. १७. we find as under:—ब्रह्मणा सह भोगकरणं लौकिकव्यापारयुतमुत नेतिसंशये तद्युतमिति पूर्वः पक्षः । तथा सति मुक्तिस्वभङ्गात् पूर्णफलमनुपपन्नम्, इति प्राप्ते, आह जगदित्यादि । पूर्णफलस्य जगत्सम्बन्धी लौकिको यो व्यापारः कायवाङ्मनसां तद्वर्जं तद्रहितं भोगकरणम् । तत्र हेतु माह प्रकरणादसत्रिहितत्वादिति । ब्रह्मविदाप्नोति परमित्युपक्रमेण मुक्तिप्रकरणात् तत्र लौकिकव्यापारोऽसम्भावितः । लीलायाः काममायाव्यतीतत्वेन प्राकृतं जगद्दूरतरम्, इतोपि हेतोर्न तत्संभवः । Here the question discussed is whether the भोगकरण mentioned in the श्रुति ‘सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’ is लौकिक, and प्राकृत, or जगद्व्यापारवर्जम्, viz. अलौकिक. If the author were one and the same, he would have at least given both the meanings. If there is any doubt still left in the mind of any one, it is set at rest by the हस्ताक्षर copy of the भाष्य of श्रीविठ्ठलेश्वर now at श्रीनाथद्वार. It contains a few pages of तृतीय अध्याय, and the whole of चतुर्थाध्याय with some breaks. When our late Editor Mr. Mulchandra went to श्रीनाथद्वार, he compared a copy of the Calcutta Edition of the अणुभाष्य with it, and brought the corrected copy with him to Bombay. But at the time of printing, we compared it with five old copies of भाष्य, and many doubts were raised, and hence we requested तिलकायत श्रीगोवर्धनलालजी and श्रीदामोदरलालजी, and they were kind enough to arrange to send the हस्ताक्षर copy to Bombay for a fresh comparison. Thus we got one more opportunity of comparison and some more corrections were made. We have thus got an unique opportunity of publishing all the three works भाष्य, प्रकाश and रश्मि with the help of original manuscripts, and we have done our work with utmost delight, as well as greatest care and devotion