अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

द्रागेव श्रीगोवर्धननगे वेणुं क्वणन्नारूढस्तदाज्ञया बलभद्रादयो बलभद्रसंघट्टिनो गोपाः गावश्चाग्रे तत्रापि गावः पृष्ठतः । च पुनरात्मनो गोपाः गवां पृष्ठतः सर्वासां स्वयमात्मा कमलहस्त एकाकी वनं दृष्ट्वा स्वगोपेष्वागत्य वने दिदृक्षुद्भक्तदर्शनेनार्थ सार्थं त्यक्त्वाऽग्रेऽग्रे गत्वा भक्तान् रहस्यस्थलं प्रदर्श्य ताभिर्गोपिकाभिर्वेष्टितो मध्ये रणद्वेणुर्बलभद्रादिसर्वसहितो व्रजस्यागमनात् दिवा विरहजं तापं व्रजस्थानां गोगोपिकानां गृहस्थितानां गोधूलिं दृष्ट्वानेकफलहस्ताना- मनेकखाद्यहस्तानां जलपात्रचतुष्पादीमुखवस्त्रताम्बूलाभरणाचमनपात्रवस्त्रहस्तानां परस्परं दत्तकरताल- कानां सन्ध्याभोगस्वीकारेण हृतवान् । तापपदस्य नपुंसकत्वे तथैव । तथा नामैवंप्रकारेण महल्लोचने शिशिरीकुर्वन् सन्ततं निरन्तरम् । ततो यत्किञ्चिन्मोदकादि समर्पयेत् । ततो विज्ञापनानन्तरं मोदकादीत्यत्रादिपदेन पूर्वोक्तं व्रजभक्तहस्तगतं सर्वम् । कीर्तनमाहुः श्रीति । श्रीमन्नन्दयशोदादिप्रेम्णा युक्तं व्रजे यथा । भोजनं कुरु गोपीश तथा प्रेमार्पितं हरे ॥ ८४ ॥ अत्र भावनानुरोधेनार्थाच्छ्रीमन्नन्दयशोदे आदी यासां व्रजभक्तानामित्यतद्गुणसंविज्ञानो बहुव्रीहिः । अत एव गोपीशेति संबोधनम् । तत आरार्त्रिकं कृत्वा शृङ्गारोत्तारणार्थं विज्ञाप्योत्तार्य पयःफेनं पयो वा समर्पयेत् । ततो व्रजभक्तानीतत्त्वेन कृताचमनमुखवस्त्रताम्बूलसमर्पणानन्तरं सखी- बोधितपुत्रागमनत्यक्तपुत्रविरहया स्वकृतमालार्पितया स्वगृहे नीतपुत्रया पुत्रसङ्गादितोत्तरीयया कृता- रात्रिकं स्मृतवारार्त्रिकं कृत्वा उत्तार्येति । अत्र कीर्तनमाहुः राधिकेति । राधिकाश्लेषान्तरायभूषणोत्सारणात् प्रभो । निशि तत्कृतशृङ्गारस्वीकारार्थं प्रसीद मे ॥ ८५ ॥ शृङ्गारोत्सारणं तु पूर्वं मुकुटोत्तारणम्, पश्चात् काञ्चीपदवाच्यकटिवस्त्रोत्सारणम्, एवं क्रमेण यशोदया कृतमेव । तत्कृतशृङ्गार उष्णीषादितिलकतन्मुक्ताफलावलियुगलोत्थितमुक्तामालानासा- भूषणचिबुकाभरणकर्णफूलकण्ठमालाकराभरणनूपुरमुद्रिकानखमभूषणनीवीरचितः । पयःफेनमित्यादि । अत्र कीर्तनमाहुः व्रजेति । व्रजे स्वानन्दतो दोहं बलेन सह गोपकैः । कृत्वा पीतं पयःफेनं तथा पिब व्रजाधिप ॥ ८६ ॥ व्रजे गोस्थाने स्वानन्दतः 'आनन्दभु'गिति श्रुतेः, पीतमित्यनेनान्वयि, स्वयं दोहं कृत्वा गोपकैः शृङ्गारं रात्र्युषितं कृत्वा वनसंबन्धिनीं वार्तां पृच्छन्त्या यशोदाया अभिमुखे स्थितामम्ब भगवन्तं धारोष्णदुग्धपानार्थं विज्ञापकैर्गोपकैस्तस्यानन्दद्वारकत्वेन प्रकारेण पिब । ननु नाहं पिबामि, आनन्दः पास्यतीति, तत्राहुः व्रजाधिपेति । व्रजस्य स्वीकृतस्याधिप, अहमपि स्वीकृतः, अतः पिब । आचमनमुखवस्त्रताम्बूलानि ततः समर्पणीयानि । अग्रिमां व्यवस्थामाहुः । तमोदीपं निवेद्य निशि दुग्धान्नादि समर्प्य शयनार्थं विज्ञाप्य शयनं कारयेदिति । तमोदीपनिवेदने कीर्तनमाहुः वासरीयेति । वासरीयवियोगार्तराधिकास्यावलोकने । दीपार्पणाद्गोपिकेश प्रसीद करुणानिधे ॥ ८७ ॥ 2444