अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

यहाँ प्रस्तुत पृष्ठ का देवनागरी में पंक्ति-दर-पंक्ति लिप्यन्तरण है:

भाष्यप्रकाश-रश्मि-परिवृंहितम् । ४८७ भाष्यप्रकाशः। 'सत्त्वं विशुद्धं वसुदेवशब्दितं यदीयते तत्र पुमानपावृतः । सत्त्वे च तस्मिन् भगवान् वासुदेवो ह्यधोक्षजो मे मनसा विधीयते' । इति चतुर्थस्कन्धे सतीं प्रति शिववाक्येन, अहं ध्यायामि तं विष्णुं परमात्मानमीश्वर- मित्यादिना, विष्णोराराधनार्थं मे व्रतचर्या पितामहेत्यन्तेन गारुडद्वितीयाध्याये ब्रह्माणं प्रति शिववाक्येन च तदुपबृंहणादपि रुद्रस्य ध्यातृत्वेनैव सिद्धत्वाच्च । इदं यथा तथा मया प्रहस्ते निपुणतयोपपादितमित्युपरम्यते प्रकृतमनुसरामः ॥ ८ ॥ इति द्वितीयं शब्दविशेषाधिकरणम् ॥ २ ॥ रश्मिः। इत्यत्रोक्तानि हिरण्यगर्भत्वजायमानत्वदेवत्वानि । विश्वाधिक इत्यत्र विश्वाधिप इतिपाठान्तरम्। तदपेक्ष्यार्थः । शास्त्रदृष्ट्या ब्रह्मदृष्ट्या वार्थः पूर्वत्र अधिकं तु भेदनिर्देशादिति सूत्रे आधिक्यस्य ब्रह्मधर्मत्वात् । उपक्रमस्यासंजातविरोधित्वेन दश्मित्यादौ शिवादिप्रतिहृदयाकाशस्यैव ग्राह्यत्वात् । उपक्रमार्थकरणादेवकारः । ननु यतीनां भक्तानां हृदयाकाशः तत्र न शिवस्य 'न कर्मणा न प्रजया धनेन त्यागेनैके अमृतत्वमानशुः' । 'परेण नाकं निहितं गुहायां विव्राजदेतद्यतयो विशन्ति' । इत्यादिश्रुतिभ्यामिति चेत्तत्राहुः तत्त्वमिति। मनसेति नमसेति पाठान्तरम् । मे मम शिवस्य । अहं शिव इत्यर्थः । इदमिति इदं पूर्वोक्तमुपपादितम् । ननु भवत्वेवं तथापि शिवस्य भगवन्महिम- रूपत्वं यदत्रोबोध्यते तत्कुत्रोक्तमिति चेदुच्यते तैत्तिरीयाणां नारायणोपनिषदीत्यादिनोपपादितम् । ननु यमन्तःसमुद्रे इति तच्चरणेशपदस्यानोरणीयान् इतिश्रुतिस्थसाकृतुपदवाच्यनारायणमहिमवाच्यसा- मानाधिकरण्यं पूर्वानुवाके तथास्तूत्तरस्मिन् समुद्रे तमिलनुवाके विश्वंशंभुवमितिपदात् 'अणोरणीयान् महतो महीयानात्मा गुहायां निहितोस्य जन्तोः । तमक्रतुं पश्यति वीतशोको धातुः प्रसादान्महिमानमीशम्' ॥ इति शिवस्य भगवन्महिमरूपत्वोद्बोधकश्रुतेः । तथा विश्वपतित्वादीनां परमेश्वरधर्माणां पदार्थान्- न्तरे नारायणेनुपपत्तिरूपं दूषणमिति चेदुच्यते । यदन्तः समुद्रे कवयो वदन्ति यदक्षरे परमे प्रजा इत्यादिश्रुतिषु शंभुवाचकपदाभावात् पूर्वानुवाके नारायणोक्ति उत्तरानुवाके च समुद्रे तं विश्व- शंभुवमिति समुद्रशायित्वलिङ्गेनोक्तं वस्तु विष्णुरूपं ब्रह्मरूपं 'रुद्रोरुद्रश्च दन्तिश्च नन्दिः षण्मुख एव च । गरुडो ब्रह्म विष्णुश्च नारसिंहस्तथैव च आदित्योमिश्र दुर्गिश्च क्रमेण द्वादशाम्भसि' ॥ इतिश्रुत्या द्वादशानां समुद्रशायित्वात् ततश्च विश्वं च शं च भुव च विश्वशंभुवम् । अमोलुक् । पद्मद्वयमुखच्छन्दोरोधात् । प्रहस्ते पद्मत्रयस्य व्याप्य नारायणः स्थित इत्यनेनान्वयमनादृत्य अनन्तमव्ययं कविंसमुद्रे तं विश्वशंभुवं विश्वपुरुपमुपजीवतीति योजना प्रहस्तटीकायां स्वीकृता । अन्यथा 'व्याप्य नारायणः स्थित' इतिवाक्यादनन्तमव्ययमित्यादिवाक्यस्य भेदापत्तिः । न च नारा आपस्ता अयनं यस्येति नारायणयोरुपं रुद्ररपोपीति शङ्क्यम् । विष्णुर्वाराहयः कृष्णो वैकुण्ठो विष्टरश्रवाः ६२ ब्र० सू० २० 487