अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

Here is the line-by-line transcription of the Sanskrit text from the image into clean Markdown in Unicode Devanagari:

५२६ श्रीमद्ब्रह्मसूत्राणुभाष्यम् । [अ० १ पा० २ अ० ५ सू० १३ अविरोधे हि ब्रह्मपरता। उपास्यत्वेन ब्रह्मधर्मानामन्वयो भविष्यतीत्येवं प्राप्त उच्यते । अन्तरः, अक्षिमध्ये दृश्यत इत्युक्तः परमात्मैव । कुतः । उपपत्तेः । उपपद्यते हि तस्य दर्शनमार्षम् । सर्वत्र ब्रह्म पश्यन् बहिः सन्निधाने तस्य स्थानस्योत्कृष्टत्वात् तत्र भगवन्तमुपदिशति । लोकं वा व तेऽवोचन् भाष्यप्रकाशः । अविरोध इति। यदि हि दृश्यत इत्युक्तं दर्शनं न विरुद्ध्येत तदा तथात्वं शक्यवचनं, न तु तदभावेऽपीत्यर्थः । ननु तन्मनेऽप्यभयादिपदविरोध इत्यत आह उपास्यत्वेनेत्यादि । सिद्धान्तं व्याचक्षते उपपद्यत इत्यादि । आर्षमिति साधनविशेषजन्यम् । तद्व्युत्पादयन्ति सर्वत्रेत्यादि । उत्कृष्टत्वादिति जलाद्यसंश्लेषेण तन्माहात्म्यबोधकत्वात् । तेन स्वल्पस्थानोप- देशोऽपि न तस्य ब्रह्मत्वबाधक इत्यर्थः । नन्वात्मविद्योपसंहारस्य पूर्वं दर्शितत्वात् प्रकरणाननुग्रहे हेतोः साध्यसमत्वे कथं ब्रह्मतःसाधकत्वमित्यत आहुः लोकमित्यादि । उपकोसलेन ब्रह्मोप- रश्मिः । शयमर्थः । एषा त इत्यभिवाक्यम् । एषाऽव्यवहितपूर्वोक्ताऽस्मद्विद्याऽस्माकम्भीनां विद्या प्राणो ब्रह्म कं ब्रह्म खं ब्रह्मेत्युक्तत्वात्मविद्येत्युक्तवाहुरग्नयः आचार्यस्तु ते गतिं वक्तेति । गतिमात्मनः स्थानं तथाग्निना स्वोक्तात्मविद्याचार्योपदेशं विना न फलतीत्यनेन सूचितम् । एवं चाप्युक्तविद्याया एवाचार्येण य एषोऽक्षिणि पुरुष इत्यादिनाेक्तत्वात् तत्रोपसंहारः प्रतीयमानोपि निष्प्रयोजनकः । यद्वा । एषा वक्ष्यमाणा यथा तदेपामृत्युक्तेयत्रानन्दमयाधिकरण एपेत्यस्यार्थः । तथा चोपक्रम- वाक्यं तत् न तूपसंहारवाक्यमिति प्रतीतिरप्युपक्रमविषयिणी न तूपसंहारविषयिणीत्यात्मनिरूपणस्या- समाप्तत्वान्नास्तित्यर्थः । तदभाव इति अविरोधाभावे विरोध इति यावत् । ननु विरोध इति वक्तव्ये नञ्द्वयं किमर्थमिति चेन्न पूर्वत्राविरोध इत्यत्र नञि वक्तव्ये तदभावनिरूपणे द्वितीयनानवश्यकत्वात् । त्वन्मते पूर्वपक्षिमते । उपास्यत्वेनेति ब्रह्मधर्मानाममृतान्यादीनां प्रतिबिम्बस्योपास्यत्वेन तत्रान्वयो भविष्यतीत्यर्थः । साधनेति । 'भक्त्या जानाति चाव्ययम्' इति श्रुतेः 'भक्त्याहमेकया ग्राह्यः' इति स्मृतेश्च भगवद्दर्शने साधनं इदं विशेषोपि भवति । कर्मकाण्डज्ञानकाण्डयोर्ज्ञानकर्मप्रतिपादकत्वेन तयोः सामान्यात् । साधनविशेषो ब्रह्मविद्या वा बृहदारण्यके तदाहुः यद्ब्रह्मविद्यया सर्वं भविष्यन्तो मनुष्या मन्यन्ते किमु तद् ब्रह्मावेद्यस्मात्त- त्सर्वमभवदिति 'ब्रह्म वा इदमग्र आसीत्' सर्वत्र ब्रह्मदर्शने साधनविशेषः 'प्रदानवदेव तदुक्तम्' इति सूत्रोक्तस्तज्जन्यं सर्वत्र ब्रह्मदर्शनं सर्वात्मभावरूपम् । तन्माहात्म्यमिति स्थानमाहात्म्यम् । तेनेति स्थानमाहात्म्येन । तत्र व्योमवन्निर्व्याप्यत्वेन ब्रह्मणः । हेतौ स्वरूपसिद्धिमृपपत्तिरूप आह नैयायिकस्तामनुप पराचकुराचार्या इत्याहुः नन्वात्मेति वस्तुतस्तु स्थानस्योत्कृष्टत्वादिति हेतु- मुक्त्वा हेत्वन्तरमाहुः लोकमित्यादीत्येव ग्रन्थो युक्तः । अनुमानस्य वेदान्ते सर्वत्रानुपयोगात् । 'जन्माद्यस्य यतः' इत्यधिकरणे केचिदत्र जन्मादिसूत्रमित्यादिभाष्यात् । अत्रान्तरः परमात्मा अमृ- तादिधर्मोपपत्तेः । यदेवं तदेवं आदिलान्तरवत् । यन्नैवं तन्नैवं संसारवदित्यत्र ब्रह्मप्रकरणाननु- ग्रहेण हेतोः साध्यत्वेन साध्यसमत्वम् । एतत्फलं तु पक्षे व्याप्यत्वाभिमतस्य हेतोरभावे ज्ञाते पक्षे व्याप्यहेतुमत्त्वाज्ञानरूपस्य परामर्शस्य प्रतिबन्धः ह्रदो द्रव्यं धूमादित्यत्रेव । परामर्शस्तु व्याप्तिवि- शिष्टपक्षधर्मताज्ञानं तया च स्वरूपासिद्धो हेतुरिति भावः । उपकोसलेनेति । उपकोसल- 526