अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

भाष्यप्रकाश-रश्मि-परिवृंहितम् । ६८३ रश्मिः । 'योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः । स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति' ॥ इति गीतासंन्यासयोगाध्याये ब्रह्मभूत आविर्भूततिरोहितानन्दः इति ब्रह्मभावयुक्तः । इति 'मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात्' सूत्रात् । किं च गीताष्टादशाध्याये । 'सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाप्नोति निबोध मे । समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा ॥ बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्यात्मानं नियम्य च । शब्दादीन् विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च ॥ विविक्तसेवी लघ्वाशी यतवाक्कायमानसः । ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः ॥ अहंकारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् । विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति । समः सर्वेषु भूतेषु मद्भक्तिं लभते पराम्' ॥ 'भक्त्या मामभिजानाति' इति फलात्मकं ज्ञानमुक्तम् । तेनायं ब्रह्मभावो भक्तिमार्गीयः पुष्टिमार्गीयस्तु भगवदनुग्रहेण भक्तिमात्रमिति नास्ति कर्ममार्गीयोपि । भगवदर्पणेन फलानासक्ततामात्रं ब्रह्मभावस्नानापन्नं कर्मयोगाध्याये 'असक्तो ह्याचरन् कर्म परमाप्नोति पूरुषः' इति गीतायाः । प्रकृत- मुच्यते । अस्माच्छरीरात् व्युत्थाय इति परमैश्वर्ये परः पृ प्रीणौ स्वादिः परस्मैपदी अनिद् इणोति पुनेति तेन परः पश्चाद्भू । वासरूपोऽस्त्रियामिति सूत्रप्रवर्तनाच्च पररित्यादि श्रीशू तृप्तिकान्त्योः तृप प्रीती कान्तिरिच्छा प्रीतिर्मनु इच्छां करोति समीहते भानविषयः क्रियते येन स परमोक्षरः तद्गुजैश्चर्यम् व्यापकत्वं साधनद्वारा तत्कर्तुः अश्नोतेर्वरट् 'अश्नोतेराशुक्मनि वरट् च' इति सूत्रेण च मंकारस्य इकारः संपादकः षष्ठा 'लोपश्मास्मनिस्कसो वरट्' इति सूत्रेण वरन् । ईश ऐश्वर्ये अदादि- रात्मनेपदी सेद् ईष्ट ईश्वरः तस्य भावः ऐश्वर्यम् शरीरात् हिंसकात् उपपदि मया । मुक्तौ तु संसार- हिंसकात् । मन्मुक्तौ तु अभेदं भगवत्सेवोपयोगिसंसारतिरिफसंसारयोर्हिंसकात् । युद्धौ तु उच्छृङ्खल मर्यादावाधापि हिंसकात् । तच्छरीरं प्राप्य । समुत्थायेति व्याक्रियते सं-प्र-पूर्वो जने यज्ञिः गमन्ये कः प्रादुर्भावो वा गतिः स्पृहा प्र-पूर्वकः । आ आज्ञा दुर् अनादरकर्ता भक्तमनोरथात् । संपादकत्वं वा प्राप्ती क्षितिरिति दरति प्रियते वा दुर् अ नञोः । नञयो विनाशः वि-प्र-पूर्वकः सञ्जो गतिथकर्मे कात् । कान्तिरिच्छा । असनं क्षेपः पूरकत्वं च आसादनं आ वि-प्रजनादिकर्ता वाज्ञा-कथनं षडू विशरण इत्याद्यर्थकं भातः सादाभावाच्च सद मतौ हलस चुरादिः परस्मैपदी सेडि कृतं भातः परत्वेन सद गतावित्यस्य प्रयोगसत्त्वात् । अत्र विकारो निविष्टः विकारार्थं आसादनं तुर्नविकार एवंमनवल्लाजीकर्तव्या । षडू विशरणगलवसादनेषु अभावार्येनजवल्लाजीकार्या मुक्तमान्येकनिपलात् । निलतीलासत्त्वाच्च कृतार्थं वा भाज्ञा वि-प्रजनादिकर्ता सुडर्वः । भाविविकार- कृतः कतरः करणं काष्ठः इति समर्थः । उदर्भः सहः । स्वाय यवाशाणं प्राणायाचार्येषु गतिनिवृत्तिं मुक्त निवृत्त्यक्षणं वि विष्क परिकल्पे परि पृ पाकलनपूरणयोः पृ प्रीतो दृ म्यावामे पृ सूख्ये 683