अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

७३६ श्रीमच्छङ्करभाष्याम् । [ अ० १ पा० ३ अ० ८ सू० ३३ रङ्गितः । तु विश्वः 'अन्तः प्रान्तेऽन्तिके नाशे स्वरूपे च मनोहरे' इति चोन्तरकर्मणीति विसर्गरहितपाठो यदा तदा सुब्लोपः । 'अन्तः मध्ये तथा प्रान्ते स्वकियार्थे विचेतसि' इति विश्वः । पश्चात्तच् विसर्गसहिते । सामस्त्य- रूपमाह लोकेति । ज्ञानभक्त्यादिर्लोकः द्वारं च दृ वरणे द्वारयति द्वार्यते वा पचाद्यच् वृञ् वरणे स्वा. उ. से. अपा वार्ष्णिः इति । अप आप्लृ व्याप्तौ क्विप् आपः कर्मास्यायां रसो न्दुद चेति नुद् । असुन् अपाः । सकारवर्णलोपः । अप् आ आप्लृ व्याप्तौ वेरपृः प्रपञ्चनीयः व्यापक इत्यर्थः । वार्ष्णिं वृषु सेचनसंघातवधेषु भ्वा. प. से. विकरणव्यत्ययः भुः गुणः लोण्मध्यमपुरुषकवचनम् । प्लुतस्तु विचार्यमाणानां वाक्यानां टेः प्लुतः इति वैदिकप्रक्रियायाः वकारस्य यद्वा प्रतिश्रवणे चेति सूत्रे वाक्यस्य टेः प्लुतोऽभ्युपगमे प्रतिज्ञाने वाभि- मुख्ये चेति वृत्त्याऽऽभिमुख्ये शु इत्यस्य टित्वात् । णकारस्य तु 'गुरोरनृतोऽनन्त्यस्याप्येकैकस्य प्राचाम्' इति सूत्रेण बाहुलकात् हेव्यापक 'अनुदात्तमभिपूजितयोः' इति सूत्रेणाभिपूजितवाक्ये प्लुतो वा । वच संयमने चु. प. से. यम उपरमे इत्यादि ज्ञेयं गत्वा याचस्व । पद्येम त्वा त्वां हे व्यापक । हिंसकं विरद्दे । 'शुष्पसिम्भा मदिङ्' शुष हिंसायां भ्वा. प. से. अस भुवि असु क्षेपे दि. प. से. असु ग्लादानदीप्तिषु भ्वा. उ. से. वयं नित्यक्रीडायां सप्तादिकर्तारः असु क्षेप इत्यस्यापि रूपम् । भू सत्तायां क्विप् भेरन्न इत्यापृक्छ् । रा राजृ दीप्तौ भ्वा. आ. से. राजते कनिन्वृयुषीति कनिन्प्रत्ययः । हु हूयते हु दानादनयोः बाहुलकान्मः कुममस् तुङ् अलुकि हुम् । आ व्याप्तिः क्विप् व्यापकं वा आ 'व्यत्यहिताश्च' इति वैदिक- प्रक्रियासूत्रान्वध्ये अव्ययग्रहणम् । त्वां राजानं सुपौ डा । हु दानादानाभ्याम् । औत नाभ्यापकं नो इति यः अ इति छेदः याजकः अस् विष्णुस् आब्यापकमिति एता । अथ । अर्च्यते अर्चयित्वा साम जुहोतीत्यर्थः । नम इति णम प्रह्वत्वे भ्वा. प. से. असुन् प्रह्वत्वं हृ कौटिल्ये भ्वा. प. अ. अस् डौकित्यते त्वनन्तसापि प्रभास्यानयोरिति वैदिकप्रक्रियासूत्रेण प्रश्ने अगमाडैपूर्वा ऋन् ग्रामाञ्चेनिलन्वे- म्योपीति डः । अमये अगि गतौ अङ्गति पृथिवीति प्रथते प्रथ विस्तारे भ्वा. आ. से. प्रथ प्रख्यानेति रूपं तदेव प्रथेः ष्विवन् संप्रसारणम् । पित्वान्नीड् । तस्यां क्षिते निवसते क्षि निवासगत्योः तु. प. अ. सन्निधेषणम् लोकं अभिज्ञानात्मकं यजमानाय विन्द लभस्व एष गन्ता 'अस्ति ब्रह्मेति चेद्वेद सन्तमेनं ततो विदुः' इति श्रुतेः तस्य लोको ज्ञानादिः नै वाति दैः यजमाननिक्षेपणं याच्कस्य यजमानस्य एतास्मि अहं सप्तादिकर्ता यजमानः । परस्तादिति परा वख्यातिः परस्यां दिशि अन्यमात्रं कालेऽमाधिरिति कालयुक्तौ स्वार्थे वस्तातिः 'विभाषा परावराभ्याम्' इति सूत्रेण दिक्सूत्रेभ्यः सप्तमीपञ्च मीप्रथमान्यो दिक्सदेशकालेभ्यस्तातिरिति सूत्रमनुवर्ततेऽत्र । ननु पृ पालनपूरणयोरिति पूरके काल इति तुर्फ कृतो दिशीति उच्यते दिक्कालौ नेश्वरादतिरिच्येते इति पदार्थखण्डनमण्डने शिरोमणिरितीश्वर- णुक्कालशरीरत्वादितीति । आकाणशरीरं ब्रह्मेति श्रुतेः सूत्रस्य लौकिकत्वाद्धालौकिके वाक्यशेषितम् । पाक्तनपूरणकर्तरि । अगेति परमेश्वर्यवति । इरि परमेश्वर्ये इत्यलेदम् । नाक्षुष इति । नाक्षुषौ तृष हिंसायाम् । भ्वा. प. से. विष् तृष्यते तृपति वा जुह्व—नाक्षुः नाक्षुषी अततीला डम् नाक्षुषकाधुङ् । तद्धितः । सादेति षद सासादने भ्वा. आ. से. सादतेनेन अन्नप्लवः पृषोदरादित्वात्स हः दुहु बाहुयते अनेन वा डा प्लवः अभिज्ञानादिः अपजहीति जपः चापु व्याप्तौ जहि । परिचम्भिहि ष्टुर्भ स्तम्भं च यं परी च इति सूत्रेन परिहन्म्वतेऽनेनेति करणे चप् पश्चादेशः परी हन्तरेव स्यात्. करणे षड्भ्यश्चादेक इति ष्टुकिः भ्वाभ्या प्रपञ्चादिवा । हवीति यज्ञा डका उद् शब्दः कर्त्ता-विस्तृतिः । ङ्ग्य- विनिर्मुक्ते वर्ति नि ग्राप्य करोति तस्मा इति विस्तारमथ । इतस्तः पश्चात्तः प्राक्तं शुक्तं व्यत्ययस्तत्त्वात्- 736